php Personal Home Page I

**mizraklar** · 23.August, 00:54

Önsöz
Rasmus Lerdorf, tarihin ilk dönemlerinde yani Internet'in henüz yayıldığı 1990'ların ortalarına doğru iş arıyordu; hayat öyküsünü bir kişisel sayfada yayınlamak ve başvuracağı yerlere bu sayfanın adresini verebileceğini düşündü. Fakat o dönemde özellikle üniversitelerin Unix ağlarında kurulan Web Sunucularda kişisel sayfa yapmak kolay değildi. Rasmus, kendisi için hazırladığı yazılımın Web'e aşina olmayanlar starafından da kolayca kullanabileceğini düşündü. Bu yazılımın büyükçe bir bölümü Perl dilinden alınmıştı. Adına Personal Home Page (Kişisel Ana Sayfa) dediği bu programın çok tutulması üzerine Rasmus Lerdorf, Internet Sitesi kuran herkesin birinci gün değilse bile ikinci gün farkına vardığı ihtiyacı, yani bir form yoluyla ziyaretçiden gelen bilgileri işlemeyi sağlayan ekleri yazdı ve programın adı PHP/FI (Form Interpreter/Form Yorumlayıcı) oldu. Kimileri programın bu sürümüne PHP2 adını taktı; ve bu ad, programın çok değişmesine ve gelişmesine rağmen uzun süre değişmeden kaldı.
Rasmus Lerdorf, 1995'in ortalarında, Zeev Suraski, Stig Bakken, Shane Caraveo ve Jim Winstead ile bir grup kurdu ve PHP'yi Perl'den ödünç alma rutinlerle iş yapan bir paket olmaktan çıkartıp, Nesne-Yönelimli (Object-Oriented) bir programlama dili haline getirdi. Bu grup, bugün PHP4 adı verilen bu dili geliştirmekte ve yeni işlevsellikler kazanması için sürekli çalışmaktadır. PHP, Linux gibi, Açık Sistem kurallarına tabidir; isteyen programda istediği değişikliği yapabilir; ancak bu değişiklikten para kazanamaz ve yaptığı değişiklikleri isteyen herkese açıklamak zorundadır.
Linux'un önümüzdeki yıllarda en çok kullanılan işletim sistemi olacağı yolundaki bilgiler kuşkusuz en çok Linus Torvalds'ı şaşırttı. Linux'un bu başarısındaki en önemli anahtar nokta olan açık kaynak geliştiriliyor ve dünyanın heryerinden yazılım geliştiricilerin desteğini alıyor olması. Aynı başarıyı Web yazılım geliştirme dili PHP de gösteriyor. PHP bundan iki yıl öncesine kadar adı duyulmamış basit bir dildi. Ancak şimdi gerek performans gerek destek açısından diğer Web yazılım geliştirme dilleri ile kolayca yarışıyor; hatta bunları fazlasıyla geçiyor. Hemen her türlü işletim sistemiyle çalışıyor olması da cabası. PHP, her türlü veritabanıyla sorunsuz çalışıyor olmasıyla ve Zend derleyicisiyle daha da yaygınlık ve güç kazanacak. PHP ve açık kaynak olarak geliştirilmeye başlanan MySQL'in birlikte kullanıldıklarında yakaladıkları etkinlik binlerce Dolar verilerek alınan veritabanı ve uygulama dilleriyle yarışmanın ötesinde farklara sahip.
Türkiye'de PHP oldukça yeni kullanılmaya başlandı. Dünyadaki PHP kullanıcılarının tercih ettikleri PHP editörü PHPed'i bir Türk'ün geliştirmiş olması, hepimize haklı bir gurur veriyor. Ayrıca [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki oluşum çok kısa sürede Türkiye'de PHP'nin layık olduğu yeri alacağını gösteriyor.
Bu kitapçığı PHP'nin 4'ncü sürümüne göre yazdık. Burada verdiğimiz örnekleri uyguladığınızda beklenen sonucu alamazsanız, önce sizin sisteminizde kurulu PHP'nin sürümünü kontrol etmelisiniz. Bu kitapçıktaki örnek kodları PC Life dergisinin Internet sitesinde, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinde bulabilirsiniz. Ayrıca bu kitapçıktaki kodların tümünün gerçek bir Web sunucuda nasıl işlediğini görmek için [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine bakabilirsiniz.
Bununla birlikte bir programlama dilinin incelikleri, ancak kodlarınızı kendiniz yazarsanız öğrenilebilir. Örnek kodlardan, ancak kendi yazdığınız kodlar beklediğiniz sonucu vermediği taktirde, karşılaştırma amacıyla yararlanmalısınız. Sizi biraz da buna zorlamak için yer yer konuları bu kodların yazıldığı varsayımı ile ele alacağım. Bugüne kadar PHP programlarrına .php3 uzatmasını vermek adeta gelenek halini almıştı; ancak PHP'nin 4'ncü sürümüyle birlikte, konfigürasyon ve INF dosyaları, yapılandırma sırasında işletim sistemlerine ve Web sunucularına varsayılan değer olarak sadece .php uzatmasını tanımasını bildiriyorlar. PHP programlarınıza bundan başka uzatmalar verecekseniz, Linux'ta Apache konfigürasyon dosyasını, Windows'da ise Registry kayıtlarını değiştirmeniz gerekir.
İki bölüm olarak sunacağımız PHP kitapçığının birinci bölümünün yazılmasında yurdumuzda PHP kullanıcılarını eğitme ve destekleme hareketinin öncüleri Sayın Kayra Otaner, Serdar Soydemir ve Özgür Akan, değerli yardımlarını esirgemediler. İkinci kitapçıkta yer alacak uygulamaların tümünü bu grup geliştirdi ve Açık Kaynak hareketinin gerçek temsilcileri olduklarını göstererek, serbestçe kullanılmak üzere okuyucularımıza sundular. Kendilerine sonsuz teşekkürlerimizi sunarız. Bununla birlikte bu kitapçıkta varolan hataların tümü bana aittir.
PHP Desteği veren sitelerle ilgili not:
Bu kitapçıkta bir kaç sayfa ilerledikten sonra, yapmak isteyeceğiniz ilk işlerden birinin ücretli veya ücretsiz PHP desteği veren bir Wes sitesi evsahibi (Hosting) firması aramak olacağını tahmin ediyorum. Bu amaçla aramalarınıza [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden başlamanızı salık veririm. Eğer doğruca böyle bir evsahibi firmaya ulaşmak isterseniz [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine gidebilirsiniz. Kitapçığın sonunda çeşitli PHP kaynaklarının bir listesini de bulabilirsiniz.
PHP'ye Giriş
C/C++, Pascal, hatta Visual Basic bilen kişiler için PHP öğrenmek hemen hemen bir öğleden sonrayı ayırmak suretiyle yapılabilecek bir iştir. Bu dillere aşina olmayanlar ise belki bir kaç öğleden sonralarını ayırmak zorunda kalabilirler! PHP, bir Script dilidir; yani kodları düz yazı dosyaları halinde kaydedilir ve kullanılacağı ortamda bir yorumlayıcı tarafından yorumlanır. Bu, PHP ile yazacağınız programları, derlemek yani ortaya bir EXE veya çalıştırılabilir başka bir dosya çıkartmaya gerek olmadığı anlamına gelir. Fakat PHP Script'lerinizi çalıştırabilmek için bu dili bilen bir programa ihtiyacınız vardır. Bu programın tek başına (komut istemci penceresinde veya terminal ekranında) çalışması mümkün olduğu gibi, Web Server tarafından da çalıştırılabilir olması gerekir. Başka bir deyişle Web Sunucu programının PHP anlar hale getirilmesini sağlamak zorundayız.
PHP yorumcusu, bugün Zend-çekirdeği adı verilen bir Scripting teknolojine dayalı olarak, Zeev Suraski ile Andi Gutmans tarafından sıfırdan, tamamen yeniden yazılmış bulunuyor. Zend, tıpkı Windows Script Host ve mesela Visual Basic for Applications (VBA) gibi, işletim sistemine kendisi ile uyumlu Script dilleriyle yazılmış programları çalıştırma imkanı kazandıran bir teknolojidir (Zend konusunda ek bilgiyi Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinde bulabilirsiniz.) Bugün bu dilin resmî adı "PHP: Hypertext Preprocessor" (Hiper-metin ön-işlemcisi) olarak değiştirildi, ve çeşitli Web Server'ların PHP dili anlaması için gerekli yorumlayıcıları yeniden üretlidi. 20 Ocak 200'de İsrail'de PHP'nin ilk uluslararası konferansı yapıldı ve 4'ncü sürümünün betası ortaya kondu.
Peki ama PHP nedir?
PHP ile artık oturup her türlü işlevselliği sahip programlar yazabilirsiniz; yani PHP başlı başına uygulama alanları bulabilecek düzeye ulaşmıştır. Başka bir deyişle PHP ile oyun programından tutun veritabanı yönetimine kadar hemen her türlü programı yazabilirsiniz. Bizi bu kitapçıkta ilgilendiren tarafıyla PHP, Web Sunucu'ya bir takım işler yaptırmak için program yazma dilidir. Tıpkı CGI/Perl veya ASP ya da ColdFusion, Java (Javascript değil!) gibi! PHP kodları, oluşturacağımız HTML sayfalarında HTML etiketlerinin arasında kendi özel ayracı içinde yazılır:
<html>
<?PHP
echo ("Merhaba Dünya!");
?>
</html>
İster kişisel bilgisayarımızda, ister gerçek Internet ortamında olsun, bir Web Sunucu, ziyaretçinin (Internet istemci programının, Browser'ın) talep ettiği dosya adının uzatması olarak ".PHP," ".PHP2," ".PHP3," veya ".PHP4" görünce, kendine kendine, "Yine bana iş çıktı!" diye düşünür! Çünkü Web Server, uzatması ".htm" veya ".html" olan bir dosyayı, kendi sabit disklerinden birinde bulur ve zahmetsizce, ziyaretçinin bilgisayarına gönderir. Fakat, ".asp," .pl," ".cfm" gibi, ".PHP" uzatması, Web Sunucu'ya bu sayfayı olduğu gibi, alıp ziyaretçinin Browser'ına göndermek yerine, önce PHP yorumlayıcıyı çağırarak, ona teslim etmesi gerektiğini bildirir. PHP yorumlayıcısı (yani Windows ortamında PHP.exe veya 4'ncü sürümle gelen PHP4isapi.dll, Unix ve türevlerinde çalıştırılabilir PHP dosyası), kendisine teslim edilen bu belgede önce "
Ne diyorduk? Web Sunucu, ".PHP" uzatmasını görünce telaşa kapılır, bu dosyayı PHP yorumlayıcısına verir ve o da "
PHP ve Veritabanı
Kişisel bilgisayarınızdaki kişisel Web sunucusuna PHP öğretme işlemine geçmeden önce, hemen hemen PHP'nin ikiz kardeşi sayılan MySQL'den ve onun rakibi PostgreSQL'den kısaca söz edelim.
PHP'nin varlık sebeplerinin başında, ticarî Unix ve Microsoft Windows işletim sistemlerinden ayrı, ticarî olmayan Açık Sistem ortamlarında çalışan bir Script dili ile bu dille kullanılabilecek yine Açık Sistem ürünü bir veritabanı erişim ve yönetim aracına sahip olmak gelir. Perl, gerçi PHP'den çok önce Açık Sistem ürünü olarak, isteyen Web Programcısı'nın ücretsiz edineceği bir CGI programlama dili olarak Web'in ilk gününden beri Web Programcısının emrinde idi. Ama Perl, metin dosyalarından yazı çekmek ve bunları biçimlendirerek rapor haline getirmek amacıyla geliştirilen bir dil olduğu için, özellikle veritabanına dayalı işlemlerde programcıya çok güçlük çıkartıyordu. ASP ise (ASP desteği sağlayan ve ücretsiz Web sitesi veren firmaların giderek artmasına ve veritabanı konusunda hem kolaylık, hem de büyük bir etkinlik sağlamasına rağmen) çoğunlukla ücretli Web sitesi aldığımız ticarî amaçlı evsahibi (Hosting) firmalarının sağladığı bir teknoloji olarak görüldü. PHP, tasarımcılarının MySQL ve PostgreSQL teknolojilerini geliştiren kurum ve firmalarla yaptığı yakın işbirliği sonucu ikinci sürümünden itibaren veri-yönlendirmeli Web uygulaması alanında önemli bir araç olarak belirdi. Dolayısıyla, PHP kurulumu dendiği zaman, kendiliğinden, MySQL kurulumu da kastedilmiş olur. Şimdi PostgreSQL da ekleyebiliriz. PHP, bir dildir; MySQL ve PostgreSQL ise bir demet sürücüdür. PHP ile, Web Server'a sayfanızı Internet ziyaretçisine göndermeden önce bir takım komutları icra etmesini, bir takım veri dosyalarını açıp içindeki bilgileri alıp bunları HTML kodlarıyla bezeyip, Browser'a bildiğimiz klasik HTML sayfası olarak göndermesi talimatını veririz. MySQL ve PostgreSQL ise, Windows sistemlerinde Denetim Masası'nda gördüğünüz ODBC Veri Kaynağı Yönetmeni adlı araç gibi, bir vertabanı sunucusu, yani Database Server pprogramlarıdır. Yakın zamana kadar bu iki veritabanı yönetim aracı arasında fazla bir çekişme yoktu. Ancak şimdi özellikle Linux kullanıcıları topluluklarında iki program arasında verimlilik testleri yapılıyor; hangisinin daha iyi olduğnuna ilişkin yoğun bir tartışma sürüyor. PHPBuilder.com uzmanları, yaptıkları bir çok denemede, MySQL'in daha hızlı ve daha etkin çalıştıkları sonucuna varıyorlar. (Bu konuda daha geniş bilgi edinmek için Internet'te www://PHPbuilder.com/columns/tim20000705.PHP3 adresine bakabilirsiniz.) MySQL, bir kullanıcı lisansı 200 Dolar olan ticarî bir program iken 2000 yılı ortalarında GPL (GNU General Public License/GNU Kamusal Lisans) uygulamasına geçmiş ve ücretsiz dağtılır hale gelmiş bulunuyor. Buna göre MySQL'i bir ticarî uygulamanın içinde motor olarak kullanacaksanız üreteci firmaya lisans ücreti ödemeniz gerekir; bunun dışındaki uygulamalar için programı Internet'ten indirerek kullanabilirsiniz. PHP için MySQL'e gerek yoktur. PHP, bir NT veya Win9x tabanlı Web Server'da çalıştırılıyorsa, Microsoft'un ODBC sürücüleri ile çalışabilir; ve ODBC'nin okuduğu bütün veritabanlarından veri çekebilir. (ODBC'nin Unix-Linux sürümü de vardır.) Ayrıca PHP için Adabas, dBase, Empress, FilePro, Informix, InterBase, mSQL, Oracle, Solid, Sybase, Velocis ve bir çok Unix veritabanı yöneticisi için geliştirilmiş add-on (sonradan eklenen) modüller vardır. PHP, bir çok LDAP istemci programı için yazılmış API'lere de sahiptir. PHP ile IMAP, SMTP gibi Internet elektronik mektup protokollerini kullanmak da mümkündür.
Biz bu kitapçıkta örneklerimizde ve uygulamalarımızıda MySQ'den yararlanacağız. PHP-MySQL ikilisini kişisel bilgisayarımıza kurmak için önce gerekli programları Internet'ten indirmemiz gerekir. Bunun için şu adreslerden yararlanabilirsiniz:
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
PHP ve Web Sunucusu
Bizim açımızdan PHP, bir Web sunucu programıdır; kurulacağı sistemdeki Web sunucusu ile uyumlu olması gerekir. 4'ncü sürümü itibariyle, PHP bütün Unix-türevi sistemler (örneğin Linux) ve Microsoft Windows sistemleri ile uyumludur. Birlikte çalışabileceği Web sunucu programları arasında Apache, IIS, FHTTP, Omni HTTPd, Xitami ve Windows 95/98 için PWS (Personal Web Server) vardır. Gerçek Internet ortamında sunucu programlara PHP yeteneği kazandırma işlemi, Web Pnogramcısı olarak bizi ilgilendirmez; bizim için Internet sitemize evsahipliği yapan Hosting firmasının PHP desteği verip vermediğini bilmek yeter. Fakat tasarımlarımızı sınayabilmek için kendi bilgisayarımıza bir kişisel Web Server kurmak ve bu programı PHP-uyumlu hale getirmek gerekir. Burada sadece iki örnek ele alacağız: Linux için Apache sunucu programı ve MS-Windows için PWS. Bu iki programdan hangisi sizin sisteminize uygunsa onu kendi bilgisayarınıza kuracağınızı varsayarak, şimdi PHP ve MySQL kurulumu ile uğraşabiliriz.
PHP ve Linux Sistemleri
Kurma işlemine Unix ortamından başlayalım. Burada Unix sistemi dediğimiz zaman Unix'in tekrar bilişim haritasında yerini almasını sağlayan Linux'u kastediyorum. Bunun için önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresini ziyaret etmemiz gerekiyor. Eğer PHP uzmanı olacaksanız, burası sizin ikinci eviniz olabilir. Downloads köprüsünü tıklayarak açılacak sayfada Unix/Linux için kaynak kodunu bilgisayarınıza aktarın. PHP'yi kuracağınız bilgisayarda bir Web sunucu programı yoksa, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden apache_1.3.12.tar.gz (veya daha ileri) dosyasını da indirmeniz gerekir. Unix-Linux sistemleri için bilgisayarınızda "gcc C derleyici" bulunması gerekir. Linux sisteminizde örneğin Red Hat Linux sürüm 5.2 gibi eski bir gcc derleyici varsa, gcc sürüm 2.8.1'i Internet'ten bulmanız gerekir.
Linux'ta Program Derlediniz mi?
Daha önce hiç Linux programı derlemediyseniz, önce bazı kavramları açıklığa kavuşturalım: tar: (tape archiver) birden fazla dosyayı tek dosya haline getirir ve sıkıştırır. Teyplere yedekleme amacıyla geliştirilmiştir. tar dosyaları sıkıştırılmışsa uzatması .gz, değilse .tar olur. gcc: GNU'nun C derleyicisidir. İnsan tarafından okunabilen kaynak kodlarını makina tarafından okunabilen nesne (object) dosyalarına dönüştürür. C programlama diliyle yazılmış kaynak kodları içeren dosyaların uzantını .c olur. Nesne dosyalarının adının uzantısı genellikle .o olur. Derleyici başlık (header, uzantısı .h olan) dosyalarını bulamazsa derleme hatası verir. make: henüz derlenmemiş kaynak dosyalarını derleyen yardımcı bir programdır. make, derleme talimatlarını Makefile adlı bir dosyadan alır. ld: GNU'nun bağlayıcı (linker) programıdır. Nesne dosyalarını ve kitaplık denen dosyaları birbirine bağlayarak ortaya çalıştırılabilir bir program dosyası çıkartır. Genellikle Makefile'ın içinde linker'ın çalıştırılması talimatı bulunur ve sizin bu programı kullanmanız gerekmez. ldconfig : paylaşılan kitaplık dosyalarını (shared library) arar. Bu dosyalardan birden fazla program tarafından paylaşılır, ve dosya adlarında .so bulunur. ./configure : C derleyecisi ve header dosyalarının nerede olduğunu araştırır, ve vardığı sonuca göre Makefile dosyasında değişiklik yapar.
PHP, bir Unix/Linux sisteminde müstakil yorumlayıcı veya Apache Web sunucusunun bir modülü olarak çalışmak üzere derlenebilir. PHP, müstakil yorumlayıcı olarak kurulduğunda, Web sunucusu, her ihtiyaç halinde PHP yorumlayıcısının bir örneğini çalıştırır. Bu, bir süre sonra Web sunucusunun bulunduğu işletim sisteminin yükünün artmasına ve işleyişinde yavaşlamaya yol açabilir. Oysa PHP, sunucunun bir modülü olarak kurulduğunda, bu sakınca ortaya çıkmaz. (Bu özelliği ile PHP, klasik CGI/Perl'ün çalışma tarzından ayrılır, ASP'nin ve ColdFusion'ın çalışma tarzına yaklaşır.) Bununla birlikte kötü niyetle veya beceriksizce yazılmış PHP programları modül olarak kurulmuş PHP'yi çökertirlerse, Web sunucusunu da çökertmiş olurlar; oysa müstakil PHP yorumlayıcı çökerse, Web sunucusuna bir şey olmaz. Burada yapacağımız kurulum işlemi sırasında Linux kurulu olan bilgisayarımıza Apache Web sunucu programını, bu sunucunun kullanacağı güvenli Socket katmanını sağlayacak Mod_SSL programını, bu programın gerektirdiği OpenSSL aracını, MySQL veritabanı sunucusunu ve PHP Scripting dilini kurmuş olacağız.
PHP'yi Linux ortamında Apache Web sunucusuna modül olarak kurmak için sırasıyla şu işlemleri yapmamız gerekir (Sisteminizde gzip veya gunzip ile gcc ve GNU make kurulu olduğunu varsayıyorum):
1. Sisteminizi root olarak başlatın ve sıkıştırılmış olarak alacağınız PHP ve Apache dosyalarını geniş yer olan geçici bir dizinde açın, ve o dizine gidin. Sözgelimi, Apache'nin tar-zip olarak sıkıştırılmış kaynak dosyalarının tmp adlı dizinde olduğunu varsayalım:
2. # cd /tmp
3. # gunzip –c apache_1.3.12.tar.gz | tar xf –
Burada, indirdiğiniz Apache sürümü farklı ise onun adını yazacaksınız. Şimdi Apache'yi açtığınız klasöre gidin ve buradaki configure dosyasını çalıştırın:
# cd apache_1.3.12
# ./configure --prefix=/usr/local/apache
Buradaki örnekte Apache'yi /usr/local/apache dizinine koyduğumuza dikkat edin. Bu dizini, bir çok kurulumun varsayım olarak arayacağı dizin olduğu için tercih ediyoruz. Ama isterseniz siz Apache'yi başka dizine de kurabilirsiniz.
4. Sıra MySQL veritabanı sunucusunda. Linux'ta root oturumunda iken sıkıştırılmış dosyaları indirdiğiniz geçici dizine geçin ve dosyaları açın; sonra oluşturulan dizine giderek, configure komutu ile veritabanı sürücüsünü yapılandırın
5. # cd /tmp
6. # gunzip -dc mysql-3.22.32.tar.gz | tar xvf -
7. # cd mysql-3.22.32
8. # configure --prefix=/usr/local/mysql
Şimdi make komutu ile binary dosyalarını oluşturarak, ve sisteme yükleyelim:
# make
# make install
MySQL'in kullanım izinlerini belirlememiz gerekir. Aşağıdaki komutları yazarken "parola" kelimesi yerine vermek istediğiniz parola kelimesini yazmanız gerekir:
# scripts/mysql_install_db
# cd /usr/local/mysql/bin
# ./safe_mysqld &
# ./mysqladmin -u root password 'parola'
Kurulum işleminin başarılı olup olmadığını sınamak için, kurulum sırasında oluşturlan örnek veritabanı dosyalarını bulunup bulunmadığını soruşturabilir ve kendimiz yeni bir veritabanı oluşturabiliriz. Bunun için şu komutu yazalım:
# BINDIR/mysqlshow -p
# mysql -u root -p
Sistem "Enter password:" karşılığını verdiğinde, yukarıda kullanım izinlerini belirlerken yazdığınız parolayı yazın; MySQL sunucusu çalışacak ve size kullanıcı izinlerinin bulunduğu "mysql" ve sınama amacıyla oluşturulan "test" adlı iki veritabanının bulunduğunu bildirecektir. Şimdi kendi veritabanımızı oluşturalım. MySQL sunucu komut istemcisi satırına şunu yazın (Bilgisayarın vereceği karşılıklardan ayırt etmek için kendi yazdıklarımızı koyu renkle gösteriyoruz):
mysql> create database deneme;
Sunucu "Query OK, 1 row affected (0.00 sec)" şeklinde karşılık verecektir. Şimdi bu veritabanını seçerek içinde deneme adlı ve içinde "no" ve "isim" adlı iki alan bulunan bir tablo oluşturalım (MySQL komutları büyük harf-küçük harf ayrımı yapmaz; komutlardan sonra noktalı virgül konur). Burada koyu renkle gösterilen satırlar ve işaretler bize aittir:
mysql> use deneme;
Database changed
mysql> CREATE TABLE books (
-> no int(3) not null auto_increment,
-> isim char(50) not null,
-> unique(no),
-> primary key(no)
-> );
Query OK, 0 rows affected (0.00 sec)
Bakalım tablomuz başarılı şekilde oluşmuş mu?
mysql> show tables;
mysql> describe deneme;
Field Type Null Key Default Extra
no int(3) PRI 0 auto_increment
isim char(50)
2 rows in set (0.00 sec)
Çok güzel! Hem MySQL'i kurmuş, hem de ilk tablomuzu oluşturmuş bulunuyoruz. MySQL komutlarını daha ayrıntılı öğrenebilmek için MySQL'in [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki sitesini ziyaret edebilirsiniz. Şimdilik MySQL'den çıkalım ve kuruluma devam edelim.
9. Sıra geldi PHP'ye! PHP kaynak dosyasının bulunduğu geçici dizine geçin, ve dosyaları açın; sonra açılan dosyaların bulunduğu dizine gidin:
10. # gunzip -c PHP-4.0.1pl2.tar.gz | tar xf -
11. # cd PHP-4.0.1pl2
Şimdi configure dosyasını çalıştıracağız; bu komutun bir çok opsiyonu vardır; bunların tümünü görmek istiyorsanız, "configure –help" komutunu verebilirsiniz. Biz sadece PHP'ye MySQL ve Apache opsiyonlarını eklemekle yetineceğiz:
1. # ./configure --with-mysql=/usr/local/mysql --with-xml --with-apache=../apache_1.3.12 --enable-track-vars
1. Oluşan binary dosyalarını program dosyasına çevirerek, yükleyelim:
2. # make
3. # make install
Oluşan ini dosyasını lib dizinine koplayalım:
# cp PHP.ini-dist /usr/local/lib/PHP.ini
PHP.ini dosyasındaki bir çok özelliği değiştirerek, PHP'nin çalışma tarzını ayarlayabilirsiniz; örneğin şu satırı ekleyerek, PHP'nin azamî çalışma süresini arttırabilirsiniz:

max_execution_time = 60;

Güvenli socket ve Internet Erişimi Katmanı
Kuracağınız Web sunucusu gerçek Internet'e açılacaksa, sisteminize Mod_SSL yeteneğini kazandırmanız gerekir. Bu sistemin rsaref-2.0 adında bir eki vardır; ancak Amerika dışında kurulan Web Sunucularda rsaref-2.0 ekinin kurulması gerekmez. Apache sunucusunu sadece PHP dosyalarınızı sınamak amacıyla kendi bilgisayarınıza kuruyorsanız, Mod_SSL kurmak şart değildir.
Bu işlemi yapmak zorunda iseniz, önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden openssl-0.9.1c.tar.gz adlı dosyayı, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden de mod_ssl-2.6.5-1.3.12.tar.gz dosyasını indirin. Sonra sırasıyla şu işlemleri yapabilirsiniz:
# gunzip -dc openssl-0.9.5c.tar.gz | tar xvf -
# cd openssl-0.9.x
#./config --prefix=/usr/local/ssl -L`pwd`/../rsaref-2.0/local/rsaref -fPIC
# make
# make test
# make install
# cd ..
Şimdi Mod_SSL modülünü Apache ile kullanılacak şekilde kuralım:
# gunzip -dc mod_ssl-2.6.4-1.3.12.tar.gz |tar xvf -
# cd
# ./configure --with-apache=../apache_1.3.12
# cd ..
# cd apache_1.3.12
# SSL_BASE=../openssl-0.9.x RSA_BASE=../rsaref-2.0/local ./configure --enable-module=ssl
--activate-module=src/modules/PHP4/libPHP4.a --enable-module=PHP4 --prefix=/usr/local/apache
--enable-shared=ssl
[...ISS'ler buraya arzu ettikleri diğer opsiyonları ekleyebilirler..]
# make
Bu noktada sistem binary dosyaların oluşturulduğunu ve kurulumun gerekli güvenlik sertifikalarını istediğini bildirecektir. Sertifika oluşturma konusunda fazla bilgi için, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine bakabilirsiniz.) Diyelim ki sadece ISS'in yeri, firma adı ve bir iki diğer bilgiden oluşan özel bir sertifika oluşturmakla yetineceksiniz. Bunun için şu komutu girin ve sistemin soracağı sorulara cevap verin:
# make certificate TYPE=custom
Şimdi Apache'yi yeniden kurabiliriz:
# make install
Herşey yolunda gittiyse, sistem "You now have successfully built and installed the Apache 1.3 HTTP server," şeklinde başlayan uzun bir mesaj verecektir. Bu durumda Apache sunucusu şu komutla başlatılabilir:
/usr/local/apache/bin/apachectl start
Apache'yi güvenli iletişim katmanı desteği ile başlatmak istiyorsanız şu komutu yazın:
/usr/local/apache/bin/apachectl startssl
Bu işlemleri başarıyla bitirmiş olsak bile sistemin çalıştığını kontrol etmemiz gerekir. Önce Apache'nin çalıştığından emin olalım. Bunun için önce Apache'nin yapılandırılmasına PHP'nun eklendiğinden emin olmamız gerekir. Kurulumu buradaki gibi yaptı iseniz /usr/local/apache/conf dizininde bulunan <u>httpd.conf</u> dosyasını açın; ve "addtype for PHP4" satırların önündeki yorum (#) işaretlerini kaldırın; yani bu satır yorum olmaktan çıkıp yapılandırma komutu olsun:</P>
#AddType application/x-httpd-PHP .PHP
#AddType application/x-httpd-PHP-source .PHPs
şeklindeki satırları şu şekle getirin:
AddType application/x-httpd-PHP .PHP
AddType application/x-httpd-PHP-source .PHPs
Şimdi Apache sunucusunu çalıştırabilir ve PHP desteğinin bulunup
bulunmadığını sınayabilirsiniz:
# cd /usr/local/apache/bin
# ./apachectl configtest
Syntax OK
# ./apachectl start
./apachectl start: httpd started
"httpd started" ifadesi bize Apache'nin çalıştığını gösteriyor. Şimdi
Browser'ınızı açın ve HTTP sunucusu olarak Apache'nin adresini yazın. Bu,
bilgisayarınızın Domain adıdır; Apache'nin kurulu olduğu bilgisayarın IP
numarasını da yazabilirsiniz. Şimdi, bir düzyazı dosyasına şunları yazın:

**mizraklar** · 23.August, 00:55

<? PHPinfo(); ?>
Dosyayı PHP.PHP adıyla Apache'nin Web sunucu için kök dizin saydığı
klasöre kaydedin. Browser'ınızın URL adresi alanına sunucu adıyla birlikte
dosyanın adını yazın.
Aldığınız sonuç, PHP'nin sistem ve sunucu hakkında ayrıntılı raporu ise,
kendi kendinizi kutlayabilirsiniz: hem Apache sunucu, hem de PHP çalışıyor!

Windows-PWS ve IIS
PHP'yi Windows 95/98/NT/2000 işletim sistemlerinden biri ile çalışan bilgisayara kurmak için önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden PHP-4.0.1pl2-Win32.zip veya daha ileri sürümdeki zip dosyasını almamız gerekir. Bu dosyayı açın ve içindekileri sözgelimi c:\PHP dizinine kopyalayın. (Dizini oluştururken "PHP," "PHP" veya "PHP" yazdığınıza dikkat edin!) Daha önce Wihdows sistemine PHP 3.x kurmuş olanlar PHP 4.0'ün kurulumumu biraz farklı bulacaklardır. Bu, daha önce PHP kişisel ve Internet amaçlı Web sunucuda (PWS veya IIS) müstakil bir CGI programı olarak çalışırken şimdi buna ek olarak (tıpkı ASP gibi) DLL yoluyla, bir ISAPI modülü olarak çalışmasının sağlanmış olmasından kaynaklanıyor. PHP'yi Windows 95 veya NT4.0 sisteminde kurulu bir PWS veya IIS için kuracaksınız, önce bazı önlemler almanız gerekiyor. NT 4.0 sistemlerinde IIS 4.0'ün bulunduğu Option Pack'in kurulması şart. Windows 95 sistemlerinde ise önce DCOM bileşenlerinin günceleştirilmesi gerekiyor. Bu dosyayı, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden alabilirsiniz.
PHP'yi müstakil çalışan CGI programı olarak kullanmayı düşünseniz bile daha önceki sürümlerinden farklı olarak bazı DLL dosyalarının Windows dizininde sistem alt-dizinine kopyalanması gerekir. Açtığınız Zip dosyasından çıkan ve C:\PHP dizinine kopyaladığınız dosyalar arasında bulunan MSVCRT.DLL ve PHP4TS.DLL adlı dosyaları Windows 9x sistemlerinde WINDOWS dizininde SYSTEM, NT/2000'de ise WINNT dzininde SYSTEM32 dizinine kopya edin. (Windows, MSVCRT.DLL dosyasının kullanılmakta olduğu bildirerek, kopyalamayı reddederse, kopyalamaya gerek yok demektir.)
IIS 4.0 ve 5.0
Windows NT/2000'e kurulu olan IIS 4.0 veya 5.0'e PHP desteği kazandırmak için, önce yukarıdaki gibi DLL dosyalarını gerekli yere kopyalayın. Açtığınız Zip dosyasından çıkmış olan PHP.ini-dist isimli düz yazı dosyasını Notepad ile açın ve "extension_dir=" satırını bularak, karşısındaki "./" yazısını silip yerine PHP dosyalarını kopyaladığınız dizinin adını (örneğin C:\PHP) yazın. PHP dizinin adını doğru yazdığınızı kontrol etmekte daima yarar vardır! Sonra ";browscap =" satırını bulun ve önündeki noktalı virgülü kaldırarak karşısındaki "extra/browscap.ini" kelimelerini c:\Winnt\browscap.ini olarak değiştirin. Bu dosyayı, PHP.ini adıyla Winnt dizinine kaydedin. (Windows dizininin Winnt adını taşıdığını varsayıyorum. Sizin Windows dizininiz başka ise, gerekli düzeltmeyi yapmanız gerekir.)
Internet Services Manager'ı açın; bu araç, NT 4.0'te Start menüsünde Programs/Option Pack'te, 2000'de ise Control Panel/Administrative Tools'dadır. Açılacak pencerede muhtemelen Default Web Server adını taşıyan Web sunucusunun adını sağ tıklayın:
Açılan listede Properties maddesini; açılan kutuda Home Directory sekmesini seçin; Configuration düğmesini tıklayın ve yeni bir Application Mappings satırı eklemek üzere, Executable kutusuna PHP4isapi.dll dosyasının tam yolunu ve adını (örneğin C:\PHP\ PHP4isapi.dll); Extension kutusuna ise .PHP yazın (IIS 4.0'te Method exclusions kutusunu boş bırakın) ve Script engine kutusuna işaret koyun.
ISAPI Filters sekmesini seçin. Add düğmesini tıklayarak yeni bir ISAPI filtresi kaydı yapın. Açılacak kutuda filtre adı olarak PHP, yol olarak da PHP4isapi.dll dosyasının bulunduğu dizinin yolunu (örneğin C:\PHP\ PHP4isapi.dll) yazın.
IIS'i tamamen durdurun; ama bunun için sadece Internet Services Manager'daki Stop düğmesini tıklamak yetmez; komut istemci (MSDOS Prompt) penceresinde net stop iisadmin yazın. Windows, bu servisin bağlı olduğu diğer bazı hizmetlerin de durdurulacağını bildirince "Y" yazın ve Enter'a basın. Şimdi IIS'i tekrar başlatmak için aynı pencerede net start w3svc yazın. Artık IIS'iniz PHP anlar hale gelmiş olmalı. Bunu, hemen sınayalım. Notepad veya bir başka düzyazı programıyla şunları yazın:
<? PHPinfo(); ?>
Dosyayı PHP.PHP adıyla IIS'in kök dizin saydığı klasöre kaydedin. Browser'ınızın URL adresi alanına sunucu adıyla birlikte dosyanın adını yazın.
Bravo! İşte yeni bir dil öğrenmiş Web sunucuya sahip oldunuz.

Browser Yetenek Dosyası: Browscap.ini
Windows sistemine kurulu bir Web Sunucu programına (PWS, IIS veya Apache Win32) PHP yeteneği kazandırabilmek için PHP'nin talep sahibi Browser'ın yeteneklerini bir dosyadan okuması gerekir. Bu dosyanın adı browscap.ini dir. Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] dosyasını alarak açın ve çıkacak "browscap.txt" dosyasının adını "browscap.ini" olarak değiştirerek Windows/Winnt klasörüne kopyalayın.
PWS 4.0
Windows'un 95/98/SE/Me türlerine kişisel Web sunucu programı olarak Personal Web Server (PWS 4.0) kurulmalıdır. PHP Zip dosyasından çıkacak DLL'leri Windows dizininde System klasörüne kopyaladıktan sonra, Zip dosyasından çıkmış olan PHP.ini-dist isimli düzyazı dosyasını Notepad ile açın ve "extension_dir=" satırını bularak, karşısındaki "./" yazısını silip yerine PHP dosyalarını kopyaladığınız dizinin adını (örneğin C:\PHP) yazın. PHP dizinin adını doğru yazdığınızı kontrol edin! Sonra ";browscap =" satırını bulun ve önündeki noktalı virgülü kaldırarak karşısındaki "extra/browscap.ini" kelimelerini c:\Windows\browscap.ini olarak değiştirin. Bu dosyayı, PHP.ini adıyla Windows dizinine kaydedin. Daha önceki sayfalarda göreceğiniz şekilde Browscap.ini dosyasının dosyasını Windows dizinine kopyalamış olmanız gerekir. (Windows dizininin Windows adını taşıdığını varsayıyorum. Sizin Windows dizininiz başka ise, gerekli düzeltmeyi yapabilirsiniz.) Şimdi, açtığınız PHP Zip dosyasının içinden çıkan PWS-PHP4.reg adlı dosyayı bir düzyazı programıyla, örneğin Notepad ile açın. ".PHP"="[PUT PATH HERE]\\PHP4isapi.dll" yazılı satırı PHP dosyalarını koyduğunuz dizine göre, örneğin şöyle değiştirin:
".PHP" = "C:\\PHP\\PHP4isapi.dll"
Burada çok dikkat etmeniz gereken nokta, ters-bölü işaretlerinin başka yerlerde normal olarak yazdığımız gibi bir adet değil, iki adet olmasıdır. Dosyayı kaydettikten sonra, iki kere tıklayın ve Windows'un Registry'de değişiklik yapmayı isteyip, istemediğinize ilişkin sorusuna Evet yanıtını verin. Tamaam! Sizin de PHP bilen bir PWS'iniz oldu. Ama bunu bir sınayalım. Ve bunu bir Merhaba Dünya programı ile yapalım ki, gelenek bozulmasın! Düzyazı programınızla şu metni merhaba.PHP adıyla PWS'in Web için kök dizin saydığı (muhtemelen C:\Inetpub\wwwroot) klasöre kaydedin:
<html>
<?PHP
echo ("Merhaba Dünya!");
?>
</html>
Sonra Personal Web Manager kutusunda, Ana başlıklı bölümde, Yayımlama kısmındaki "http://" diye başlayan ve kişisel Web sunucunuzun adı ile devam eden köprüyü tıklayın. Varsayılan Browser'ınız, kişisel Web sunucunuzun ana sayfasını açacaktır. Browser'ın URL adres bölümüne, merhaba.PHP yazın ve klavyede Enter tuşuna basın. Eğer gerçekten PWS'iniz, PHP öğrenmişse, size ve dünyaya merhaba diyecektir.

Windows'da Apache!
NT sisteminizde ISS değil de Apache for Win 32 Web Server programını çalıştırıyorsanız, sürümüne göre httpd.conf veya srm.conf dosyasına şu ekleri yapmanız gerekir:
ScriptAlias /PHP3/"c:/path-to-PHP-dir/"
AddType application/x-httpd-PHP3 .PHP3
Action application/x-httpd-PHP3"/PHP3/PHP.exe"

Windows'da MySQL
PHP, Windows ortamında, Windows'un ODBC sürücülerini kullanarak, sürücüsü bulunan bütün veritabanlarına ulaşabilir. Ancak Windows ortamında geliştirseniz bile, Web sitenizi, Unix tabanlı ve ODBC-uyumlu olmayan bir sunucuya gönderebilirsiniz. Bu durumda sayfalarınızda kullanacağınız verileri muhtemelen MySQL aracılığıyla veritabanından çekeceksiniz demektir. Bu yüzden Windows sisteminize MySQL kurmak ve veritabanlarını bu araçla geliştirmeniz yerinde olur. Unix/Linux ortamında ücretsiz olmakla birlikte MySQL, Windows için bedeli paylaşımlı (shareware) olarak edinilebilir. Benioku dosyasında belirtildiğine göre, programı eğitim amacıyla ve 30 günü aşmamak kaydıyla kullanıyorsanız, ücret ödenmesi gerekmiyor. Diğer durumlarda TCX firmasının Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki sitesindeki formları doldurarak lisans alınması gerekiyor. Bu programı, MySQL'in [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden edinebilirsiniz. Bu adresteki mysql-shareware-3.22.34-win.zip dosyasını alarak, bir geçici dizinde açın. (Sisteminiz gerçek Internet sunucusu olarak ticarî amaçlı hizmet sağlayacaksa şu dosyayı almanız gerekir: [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] ) Shareware sürümünü içeren dosyayı açtığınızda ortaya çıkacak setup.exe programı MySQL'i kuracaktır.
MySQL Server'ın Windows'da da tıpkı Linux'ta olduğu gibi çalıştırılması ve durdurulması gerekir. MySQL'in paylaşım sürümünü kullanmak için Windows sistemlerinde mysqld-shareware.exe programını çalıştırmanız gerekir. DOS komut istemcisini açın ve "C:/mysql/bin" dizinine giderek, sırasıyla şu komutları verin:
mysqld-shareware
mysqlshow
mysqlshow -u root mysql
mysqladmin version status proc
Şimdi MySQL server çalışıyor ve biraz sonra PHP yoluyla kişisel Web Server'ınıza hizmet vermeye hazır demektir. Bu komutları icra ettiğiniz sırada bir hata mesajı ile karaşılaşırsanız, MySQL'in kuruluşunda hata yapmış olabilirsiniz. DOS ekrarında test ve MySQLl veri tabanlarının varlığını ve hizmete girdiğini gösteren mesajlar görürseniz, MySQL güzelce çalışıyor demektir. Bunu bir de Browser ile ve PHP yoluyla sınayalım:
Yukarıda IIS'e PHP desteği kazandırma çalışmaları sırasında oluşturmadı iseniz, düz yazı programınızda şu tek satırı yazın; php.php adıyla, kişisel Web'inizin kök dizinine kaydedin:
<? PHPinfo(); ?>
Browser'ınızı açın; URL hanesine örneğin [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] yazın. Açılacak sayfada iki şeye dikkat edin: MySQL ve ODBC bölümleri var mı? MySQL bölümü varsa; kendinizi yeniden kutlayın! ODBC bölümü yoksa, muhtemelen sisteminizde Microsoft'un Open Database Connectivity (Açık Veribanı Bağlantısı) sürücüleri kurulu değil demektir. (Windows'da Denetim Masası'nda ODBC simgesini görmüyorsanız, MS'un sitesinden gerekli kur programını indirmeniz gerekebilir. Linux'ta ise MyODBC programı ile bu imkanı kazanabilirsiniz.)
Bir kere daha tekrar etmek gerekirse, PHP ile veritabanına dayanan sayfalar yapmak için mutlaka ve sadece MySQL sürücülerini kullanmak gerekmez. Bunun yerine MS'un ODBC sürücülerini kullanabilirsiniz. Ancak Web sitenize evsahipliği yapan firmanın size ODBC desteği verip vermediğini öğrenmeniz gerekir. Aslında aynı şekilde, evsahibi firmanın MySQL desteği verip vermediğini de öğrenmek zorundasınız. (PHP ile MS-ODBC sürücülerini kullanabilmek için Andrew Stopford'un ASPToday sitesindeki [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] yazısında geniş bilgi bulabilirsiniz.)
Geçmiş olsun. Bana sorarsanız, PHP ile dolu yeni bir hayata başlamak için en önemli adımı attınız. Bundan sonrası, sadece PHP dilini öğrenmekten ibaret. Dilin üretecilerinden Zeev Suraski, bu yılın başında İsrail'de yapılan ilk uluslararası PHP Konferansı'nda "PHP öğrenmek zor mu?" diye soran bir bilgisayar meraklısına şu cevabı veriyordu: "Bir haftadan fazla zaman ayırmanız gerekiyorsa, sizin için zor demektir!"
PHP Dili
PHP bir Script dilidir; PHP ile yazdığınız "programlar" birer düzyazı dosyasıdır. Dil ögelerini ayrıntılı olarak ele almadan önce bir iki yazım kuralından söz edelim. PHP yorumlayıcısı, bu "programı" çalıştırabilmek için dosyanın içinde PHP komutlarını arar. PHP komutları birinci bölümde gördüğümüz gibi iki şekilde yazılabilir:
1. <?PHP .... ?>
2. <? .... ?>
Bunlara PHP komut ayracı denir; birinci türü uzun veya standart ayraç sayılır; ikincisine ike "kısa ayraç" denir. PHP yorumlayıcısının kısa ayraç kullanmasını istemiyorsak, PHP.ini dosyasındaki, short_open_tag = On: satırını short_open_tag = Off; yapmak yeter. Bununla birlikte uzun vadede, PHP programlarınızda HTML yerine XML kullanmak istiyorsanız, şimdiden elinizi uzun ayraca alıştırmanız yerinde olur; çünkü XML etiketleri "<?xml" şeklinde başlar ve "?>" şeklinde biter.
ASP ile çalışan Web programcıları "<?" ve ?>" yerine sık sık "<%" ve "%>" yazarlar! PHP dilini gelişterinler., çok yaygın olan bu hatanın PHP programlarının çalışmasına engel olmasını önlemek için bize bir kolaylık sağlıyorlar. Eğer ASP ile çalışan ve daha sonra PHP'ye geçen bir programcı iseniz, PHP.ini dosyasını açarak, asp_tags = Off; satırını short_open_tag = On; yapabilirsiniz. Şimdi artık rahatça ASP ayracını PHP yazmak için kullanabilirsiniz!
PHP komutlarınızı daha uzun olmakla birlikte <SCRIPT> etiketiyle de kullanabilirsiniz. Yukarıdaki örnekte oluşturduğumuz merhaba.PHP'yi açın ve şu şekilde değiştirerek, merhaba2.PHP adıyla kaydedin:
<HTML>
<SCRIPT LANGUAGE="PHP">
print ("Merhaba Dünya!");
</SCRIPT>
</HTML>
Web sunucusunda bu programı açarsanız, aynı sonucu aldığınızı göreceksiniz. Burada bir yanlış anlamaya yol açmayalım. Javascript veya VBScript gibi HTML kodlarının içine gömdüğümüz ve HTML sayfasının içinde, Web ziyaretçimizin bilgisayarına gönderilen ve orada (istemci-tarafından) icra edilen ve yine aynı şekilde <SCRIPT> etiketi içine koyduğumuz Script kodları ile burada <SCRIPT> etiketi ile ifad eettiğimiz PHP kodlarının icra yerini karıştırmayalım. PHP, nasıl bir ayraç ve etiket ile yazarsak yazalım, daima sunucuda çalıştırılar ve ziyaretçiye asla PHP kodları gösterillmez. merhaba2.PHP'nin çalıştığı Browser'da kaynağı görüntülersek, istemciye gelen kodların saf-ve-temiz HTML olduğunu göreceğiz.
PHP kodlarımız, oluşturulmasını istediğimiz sayfanın HTML kodları ile tabir yerinde ise içiçe yazılır. Bunun bir örneği olarak yukarıdaki dosyayı şöyle değiştirerek, merhaba3.adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP ile Merhaba</TITLE>
</HEAD>
<BODY>
<CENTER>
<B>
<H1>
<?PHP
print "Merhaba Dünya!";
?>
</H1>
</B>
</CENTER>
</BODY>
</HTML>
Sayfamızın görüntüsünde hiç bir değişiklik olmamakla birlikte, Browser'a giden HTML kodları önemli ölçüde değişmiş olacaktır.
Gerçi burada henüz ihtiyacımız yok; çünkü bir bakışta yazdığımız kodun marifetini anlayabiliyoruz; ama ciddî PHP programcılığına başladığımız zaman, hangi satırda neye niyet ettiğimi anlamamız daima mümkün olmayabilir. Biz kendi programımızı satır satır ezberlesek bile, işbirliği yaptığımız diğer Web programcılarının programımızı anlamalarını sağlamamız gerekir. Bunu, yorum satırları ile yapabiliriz. PHP ayraçları içinde iki türlü yorum bulunabilir: Çok-satırlı yorumlar ve tek satırlı yorumlar. Birinci grubu, başına "/*" ve sonuna "*/* işaretleri koyarak, ikinci grubu ise sadece başına *//* işareti koyarak belirtiriz:
<HTML>
<!- - Bu satır HTML'in yorum satırı
Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz..
Browser bu satırları dikkate almaz - - >
<HEAD>
<TITLE>PHP ile Merhaba</TITLE>
</HEAD>
<BODY>
<CENTER>
<B>
<H1>
<?PHP
/*
Bu satır da PHP'nin çok-satırlı yorum bölümü..
Bunu da PHP yorumcusu asla dikkate almaz
Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz.
*/
print "Merhaba Dünya!";
// Bu ise PHP'nin tek satırlı yorum bölümü
// Bu satırları da PHP yorumcusu dikkate almayacaktır.
?>
</H1>
</B>
</CENTER>
</BODY>
</HTML>
PHP'rir bir diğer yorum işareti ise # (Diyez) işaretidir. Bu işaretin başında olrduğu satır da PHP tarafından dikkate alınmaz:
<?PHP
# Bu satır PHP'nin çok-satırlı yorum bölümü..
# Bunu da PHP yorumcusu asla dikkate almaz
# Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz.
print "Merhaba Dünya!";
?>
Diyez ile yorum haline getirdiğimiz satırların sonuna başka işaret koymaya gerek yoktur.
PHP'nin Yapı Taşları
PHP, bir programlama dili olarak, değişkenler, değişkenlerin değerleriyle bir işlem yapmayı sağlayan işlemciler, işlemcilerle oluşturulan deyimler ve nihayet bunların tümünü toplu olarak kullanmamızı sağlayan işlevlere (fonksiyonlara) sahiptir. PHP, nesne-yönelimli (object-oriented) bir dil olduğu için, nesne oluşturma imkanına ve bunların kullanılmasını sağlayan metodlara da sahiptir. Bütün bu imkanları kullanarak, PHP ile bir veritabanından veri alarak, bunları HTML etiketlerinin değerleri olarak kullanabiliriz; Web sitemizi ziyaret eden kişilerden bilgi alabiliriz, bu bilgilerle işlemler yapabiliriz. PHP'nin çeşitli komutlarını, deyimlerini ve fonksiyonlarını kullanarak, programımızın çalıştığı Web sunucusunun bulunduğu bilgisayara da çeşitli dosya işlemleri yaptırabiliriz.
Bu tür karmaşık uygulamalara geçebilmek için önce, PHP dilinin unsurlarını biraz yakından inceleyelim.
PHP programını durdurmak
Şimdi belki PHP'yi durdurmayı hiç düşünmüyorsunuz; ama ilerde bir fonksiyonun vereceği sonucun bütün programın durdurulmasını gerektiği zamanlar olabilir. PHP'nin resmî el kitabına bile ilk baskısında konulması unutulmuş olan programı durdurma komutu, exit kelimesidir; hiç bir parametre almadan çalışır.
Değişkenler
Programcılıkta işlemlerimizi değişkenlerle yaparız. Değişkeni bir kap gibi düşünebilirsiniz. Sözgelimi "Gün," değişkenin adı ise bu değişkenin değeri Pazar, Pazartesi, Salı, vd., olabilir. Her değişken, türüne göre, ya bir ya da daha fazla değer tutar. Adından da anlaşılacağı gibi değişkenin değeri değişir! Bu değişikliği biz yapabiliriz; programın kendisi yapabilir. PHP'de de, bir çok başka bilgisayar programlama dilinde olduğu gibi değişkenlerin içine bir değer konmadan önce tanımlanması mümkündür; fakat gerekli değildir. Değişkenleri adının önüne $ işareti koyarak tanımlarız:
$adi;
$soyadi;
$123;
$sevdigiRenk;
Değişkenler, harf, rakam veya alt çizgi (_) ile başlayabilirler; bu karakterleri içerebilirler; ama içinde boşluk veya diğer işaretler bulunamaz. PHP değişkenleri her türlü değişken tutabilirler: bir değişkenin adının yazılış şekli onun tutabileceği değerin niteliğini belirlemez. Dolayısıyla, "$adi" değişkenin değeri "Reşit" da olabilir, "1255" de olabilir. PHP'de genellikle değişkenleri değerini atayarak belirleriz:
$adi = "Reşit";
$soyadi = "Gülen";
$123 = 123;
$sevdigiRenk = "yeşil";
Değişkenler, kullanıldıkları işleme, taşıdıkları değeri verirler:
print $adi;
komutu, eğer değeri "Reşit" ise "Browser penceresine "Reşit" kelimesini yazdırır. PHP'de özel bir değişkene değişken adı olarak kullanılacak değerleri de atayabiliriz:
$adi = "Reşit";
$degisken = "adi";
print $$degisken;
Burada Browser penceresine yine "Reşit" kelimesi yazılacaktır; çünkü PHP $degisken adlı değişkenin "adi" adlı değişkeni tuttuğunu bilecek ve iki Dolar işaretini görünce, $degisken'in değerini değil, onun tuttuğu değişkenin değerini yazacaktır. Bu, size şu anda karışık görünebilir. Daha sonra döngüleri gördüğümüzde bu tekniği bir satırlık kod ile yüzlerce değeri yazdırmakta kullanacağız. Bu teknik şöyle de kullanılabilir:
$degisken = "adi";
$$degisken = "Reşit";
print "$adi";
print $$degisken;
print "${$degisken}";
print "${'adi'}";
Buradaki dört "print" komutu da Browser'a "Reşit" kelimesini yazdıracaktır. PHP'de bir değişkenin tuttuğu değer, bir başka değişkene atanabilir. Bu ya duragan, ya da dinamik olarak yapılır. Duragan yöntemde:
$birinci_degisken = "Nurcan";
$ikinci_degisken = $birinci_degisken;
$birinci_degisken = "Tülay";
print $ikinci_degisken;
Buradaki "print" komutu Browser penceresine "Reşit" kelimesini yazdıracaktır. İki değişken arasındaki değer alış-verişi birinci değişkenin tuttuğu değeri değiştirmeden önce olduğu için, ikinci değişken birinci değişkenin ilk değerini almış oldu. Fakat kimi zaman iki değişken arasındaki değer alış-verişi sürekli (dinamik) olsun isteriz. PHP, buna, ilk atama sırasında & işareti kullanırsak izin verir:
$birinci_degisken = "Nurcan";
$ikinci_degisken = &$birinci_degisken;
$birinci_degisken = "Tülay";
print $ikinci_degisken;
Buradaki "print" komutu ise Browser penceresine "Tülay" kelimesini yazdıracaktır. Çünkü iki değişken arasındaki değer alış-verişi birinci değişkenin tuttuğu değeri değiştirmeden önce halde, ikinci değişkene birinci değişkenin değerini dinamik olarak atamış olduk. Atama işlemi sırasında & işareti kullandığımız için, birinci değişkenin değeri değiştiğinde ikinci değişkenin de değeri değişecektir.
Veri Türleri
PHP, değişkenlere, tuttukları değere göre farklı bellek alanı tahsis eder; bu bakımdan verilerimizin türü etkin bir programcılık açısından önem taşır. Ayrıca PHP, diğer bütün programlama dilleri gibi belirli veri türleri ile belirli işlemleri yapar veya yapamaz. Örneğin, ancak iki sayı arasında aritmedik toplama yapılabilir. İki metin tutan değişken aritmetik olarak toplanamaz; ancak içerdikleri değerler ardarda eklenebilir. Ne var ki, PHP sizin aritmetik toplama mı, yoksa ardarda ekleme mi yapmak istediğinizi bilmek durumunda değildir. (PHP'ye 'muazzam dil' dedik; içinde yapay zekâ var demedik!) Dolayısyla değerleri 5 ile 6 olan iki değişkeni topladığınız zaman ortaya 11 yerine 56 çıkarsa, kabahati PHP'de değil, değişkenlere veri atayan kişide (büyük bir ihtimalle kendinizde) aramalısınız.
PHP açısından dünyada altı tür değer vardır:
* Tamsayı (Integer): 5,124, 9834 gibi
* Çift (Double): 3,567 gibi
* Alfanümerik (String): "Reşit" gibi
* Mantıksal (Boolean): doğru (true)/yanlış (false) gibi
* Nesne (Object)
* Dizi (Array)
Bazı uzmanlara göre, gerçekte PHP'de mantıksal (boolean) değişken türü yoktur. B kanının sebebi, PHP'nin true (doğru) ya da false (yanlış) olarak atadığımız değerleri 1 ve boş/null değerlere çevirmesi, mantıksal olarak sorgulandığında 0 dışındaki tam ve ondalık değişkenleri TRUE, 0'ı FALSE sayması, ve boş alfanümerik değişkenleri FALSE, dolu alfanümerik değişkenleri ise TRUE olarak değerlendirmesidir. Ancak daha sonra gereceğimiz gibi PHP, Mantıksal/Boolean adında bir değişken değiştirme fonksiyonuna sahiptir ve bu tür değişkenlerin türü sorulduğunda "boolean" karşılığını verir.
Tür Değiştirme
Değişkenlere atadığımız değerlerinin türlerini genellikle biliriz; ama yüzlerce değişkenle uğraştığımız bir Web programında değişken türünü unutmak çok kolaydır. Kimi zaman da değişkenlere program yoluyla değer atarız; başka bir deyişle programımız bazı değişkenleri kendisi oluşturabilir, ve bunlara kendisi değer atayabilir. Bu tür program yoluyla atanan değerlerin de türünde kuşkuya kapıldığımız anlar olabilir. Bir değişkenin değerinin türü hakkında kuşkunuz varsa, en emin yol bunu PHP'nin kendisine sormaktır. Bu sorgulamayı gettype() fonksiyonu ile yaparız.
Şimdi, bir PHP programı yazalım, bir takım değişkenlere değerler atayalım ve bunların türlerini PHP'ye soralım. Bir düzyazı programı ile şu metni yazın ve turler.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Degisken Turleri</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<B>

**mizraklar** · 23.August, 00:56

<H2>
<?php
$sayi = 5;
print("Birinci değişkenin adı: \$sayi<br>");
print("Değeri : ");
print "$sayi<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $sayi ) ; //tamsayi/integer
print "<br>";
print "<br>";
$alfanumerik = "Reşit";
print "İkinci değişkenin adı: \$alfanumerik<br>";
print "Değeri : ";
print "$alfanumerik<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $alfanumerik ) ; //alfanümerik/string
print "<br>";
print "<br>";
$ondalik = 5.1234;
print "Üçüncü değişkenin adı: \$ondalik<br>";
print "Değeri : ";
print "$ondalik<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $ondalik ) ; //çift,ondalık/double
print "<br>";
print "<br>";
$mantiksal = true;
print "Üçüncü değişkenin adı: \$mantiksal<br>";
print "Değeri : ";
print "$mantiksal<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $mantiksal ) ; //mantıksal/boolean
print "<br>";
print "<br>";
?>
</H2>
</B>
</BODY>
</HTML>
Bu programı çalıştığımızda karşımıza şöyle bir görüntünün gelmesi gerekir:
Burada mantıksal (boolean) değer olarak doğru anlamına true değeri atadığımız halde, PHP'nin bu değişkenin değeri olarak 1'i gösterdiğine dikkat edin. PHP'de bir fonksiyon, elde ettiği değer doğru ise sonuç olarak 1 değerini verir. (Yanlış/false değerinin neye çevrildiğini bulabilir misiniz?)
Kimi zaman bir değişkene atadığımız değerin türünü değiştirmek gerekir. Bunu settype() fonksiyonu ile yaparız. Elimizde böyle bir imkan var diye, bir değişkenin alfanümerik (String) olan değerini sayıya çevirebileceğini sanmayın. PHP buna çok kızar! Şu örneği de tur_degistir.php adıyla kaydedelim:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Degisken Turleri</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<B>
<H2>
<?php
$degisken = 5.67890;
print("Değişkenin değeri : ");
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double
print "<br>";
print "<br>";
print "İlk değiştirme işlemi: Alfanümerik/String:<br>";
settype( $degisken, string ); //alfanümerik/string
print "Değeri : ";
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; //alfanümerik/string
print "<br>";
print "<br>";
print "İkinci değiştirme işlemi: Tamsayı/Integer:<br>";
settype( $degisken, integer ); //Tamsayı/Integer
print "Değeri : ";
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; //Tamsayı/Integer
print "<br>";
print "<br>";
print "Üçüncü değiştirme işlemi: Ondalık/Double:<br>";
settype( $degisken, double ); //çift,ondalık/double
print "Değeri : ";
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double
print "<br>";
print "<br>";
print "Dördüncü değiştirme işlemi: Mantıksal/Boolean:<br>";
settype( $degisken, boolean ); // Mantıksal/Boolean
print "Değeri : ";
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; // Mantıksal/Boolean
print "<br>";
print "<br>";
?>
</H2>
</B>
</BODY>
</HTML>
Bu programı çalıştırdığımızda, ilk atadığımız değerin ondalık/double olarak belirlendiğine dikkat edin. Bu değerin türünü alfanümerik/string olarak değiştirdiğimizde değişmediğini görüyoruz. Fakat tamsayı/integer'a çevirdiğimizde PHP değerin tamsayı bölümünü alıyor; ondalık-kesir bölümünü atıyor. Nitekim daha sonra değişkerin türünü yeniden ondalık yaptığımız halde, atılan bu bölüm geri gelmiyor. Son olarak değişkeni mantıksal ifade olarak değiştirdiğimizde, değerin doğru/true olduğunu anlıyoruz; değer olarak bize 1 dönüyor. PHP, sıfır dışındaki tüm değerleri doğru/true'ya çevirir; sıfır'ı ise yanlış/false olarak atar ve boş/null değer verir.
Şu anda PHP'yi tam bilemediğimiz için nerede kullanılır kestiremiyoruz, ama diyelim ki burada olduğu gibi, değişkeni bir daha düzelmeyecek şekilde değişikliğe uğratmak istemeyebiliriz; fakat yine de değerinin türünü değiştirmek isteyebiliriz. Bunu da nerede kullanabiliriz, şu anda bilmiyoruz. Ama diyelim ki, böyle bir işlem yapmaya ihtiyacımız oldu! Hatırlıyor musunuz, biraz önce özel bir şekilde bir değişkene başka bir değişkenin adını değer olarak vererek, aslında bu değişkenin ilk değişkenin değerini almasını sağlamıştık. Burada da aynı tekniği kullanabiliriz. Bu kodu da tur_kopyala.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Degisken Turleri Kopyalama (Casting)</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<B>
<H2>
<?php
$degisken = 3.1418;
print("Değişkenin değeri : ");
print "$degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double
print "<br>";
print "<br>";
print "İlk kopyalama işlemi: Alfanümerik/String:<br>";
$kopya_degisken = ( string ) $degisken; //alfanümerik/string
print "Değeri : ";
print "$kopya_degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $kopya_degisken ) ; //alfanümerik/string
print "<br>";
print "<br>";
print "İkinci kopyalama işlemi: Tamsayı/Integer:<br>";
$kopya_degisken = ( integer ) $degisken; //Tamsayı/Integer
print "Değeri : ";
print "$kopya_degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $kopya_degisken ) ; //Tamsayı/Integer
print "<br>";
print "<br>";
print "Üçüncü değiştirme işlemi: Ondalık/Double:<br>";
$kopya_degisken = ( double ) $degisken; //çift,ondalık/double
print "Değeri : ";
print "$kopya_degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $kopya_degisken ) ; //çift,ondalık/double
print "<br>";
print "<br>";
print "Dördüncü kopyalama işlemi: Mantıksal/Boolean:<br>";
$kopya_degisken = ( boolean ) $degisken; // Mantıksal/Boolean
print "Değeri : ";
print "$kopya_degisken<br>";
print("Türü : ");
print gettype( $kopya_degisken ) ; // Mantıksal/Boolean
print "<br>";
print "<br>";
?>
</H2>
</B>
</BODY>
</HTML>
Bu programın can alıcı noktası örneğin "$kopya_degisken = ( boolean ) $degisken;" şeklindeki komut; burada $kopya_degisken adlı değişkene $degisken adlı değişkenin değerini (eşittir işareti ile) kazandırırken, arada yeni değişkenin kazanmasını istediğimiz türün adını parantez içinde yazıyoruz. Burada gerçekte, $degisken adlı değişkenin değerine hiç bir şey olmuyor. Bu programı çalıştırırsanız, ilk değerin ontalık kısmının önceki örnekte olduğu gibi değişim işlemi sonunda tamamen yok olmadığını görebilirsiniz.
$degisken adlı değişkenin değeri değişmeden durduğu için üçüncü adımda yıptığımız ondalık tür olarak kopyalama sonucu yeni değişkenin değeri yine kesiri ile karşımıza çıkıyor.

Fonksiyon
PHP'nin gettype() ve print() gibi, kendi içinde bulunan kullanılmaya hazır bir çok fonksiyonu vardır. Daha sonra kendi fonksiyonlarımızı yazmanın yollarını da göreceğiz. Programcılık dilinde ister dile ait olsun, ister kendimiz yazmış olalım, bir fonksiyonu kullanmaya "fonksiyon çağırma" denir. Fonksiyonlar da fonksiyon çağırabilirler. Çağrılan bir fonksiyon ya kendisinden beklenen işi yapar, ya da kendisini çağıran işleme veya fonksiyonu bir değer sunar. Buna fonksiyondan dönen değer denir.

Escape
turler.php dosyasını yazdıysanız, şu satırdaki, ters-bölü işareti dikkatinizden kaçmamış olmalı:
print "İkinci değişkenin adı: \$alfanumerik<br>";
Daha önce gördük ki, tek veya çift tırnak içine de alsak, PHP, bir değişken adını gördüğü zaman onun yerine o değişkenin tuttuğu değeri yazar. PHP bunu, değişken adının başındaki $ görerek yaparak. $ işareti gibi PHP için özel anlamı olan işaretlerin anlamlandırılmasını önlemek ve bu işaretleri düz metin saymasını sağlamak için bu işaretlerin önüne ters-bölü işareti koyarız. Buna o karakteri kurtarma veya ESCaping denir. PHP'nin anlamlı işaretleri ve bunların ESCape-yazılışı şöyledir:
\' Tek tırnak
\" Çift tırnak
\\ Ters-bölü
\$ Dolar işareti
\n Yeni Satır (New Line)
\r Satır Başı (Return)
\t Sekme (Tab) karakteri

Dört yararlı fonksiyon
PHP'de değişken değer türü değiştirmekte kullanabileceğimiz kullanılmaya hazır fonksiyon vardır. ilerde döngüleri ele aldığımızda daha çok anlam kazanacak olan bu değişkenleri şimdilik bir kenara kaydedin:
isset() ve unset()
PHP, bir değişken tanımlandığı anda, sanki içinde değer varmış gibi, bilgisayarın belleğinde yer ayırır. Bu bazen bilgisayarın kıt kaynaklarını zorlayabilir. isset() fnksiyonu, PHP'nin bir değişkenin içinde değer bulunup bulunmadığını sınamasını sağlar. unset() ise varolan bir değişkeni yok eder. Bu iki fonksiyonu birlikte kullanabiliriz ve boş değişkenleri yok ederek, bilgisayarın belliğinde yer açabiliriz:
if (isset($bir_degisken)) {
print( $bir_degisken );
}
else {
unset($bir_degisken);
}

**mizraklar** · 23.August, 00:57

Bu kod parçası, $bir_degisken isimli dğişkenin içi boş değişse, içeriğini görüntüleyecek, içi boş ise varlığına son verecektir.
empty()
isset() fonksiyonun tersi işleve sahiptir; bir değişkene değer atanmamışsa, veya değeri sıfır veya boş alfanümerik (null string) ise, doğru (True) değeri verir.
$bir_degisken = 123;
echo empty($bir_degisken);
$bir_degisken = "";
echo empty($bir_degisken);
Bu program parçası Browser penceresine sadece empty() fonksiyonun doğru sonuç verdiği birinci echo() deyiminde 1 yazdıracaktır.
is_string(),is_integer(),is_double(),
Sınadıkları değişkenin aradıkları türden değer içermesi halinde doğru 'True) sonuç verirler.
<?php
$a = 6.567;
if (is_double($a)) {
print ("A Double'dır<br>");
}
$b = "Reşit";
if (is_double($a)) {
print ("B String'dir<br>");
}
$c = 6;
if (is_int($c)) {
print ("C Integer'dır<br>");
}
?>
Bu kod, Browser penceresine "A double'dır, B String'dir, C Integer'dır" yazdıracaktır. PHP'de bu fonksiyonlara benzeyen fakat başka tür değer arayan şu fonksiyonlar da vardır: is_array(), is_object.
intval(), doubleval(), doubleval()
Bir değişkenin değerinin türünü başka bir türe çevirmeye yararlar. intval(), ortaya çıkartacağı tamsayı değişkenin 10 tabanlı (decimal) veya 16 tabanlı (hexadecimal) olmasını sağlayan ikinci bir argüman alabilir:
<?php
$a = "123ABC";
$b = inval($a, 16)
print ($b);
?>
Bu program Browser penceresine, 123'ün hexadecimal ifadesi olan "1194666" yazdıracaktır.
İşlemciler (Operatörler)
Yukarıdaki örnekleri birlikte yaptıysak, = işaretini bol bol kullandık ve böylece PHP'nin bir çok operatöründen biriyle tanıştık. Buna PHP dilinde "atama operatörü" denir. Bu işlemci sadece yukarıda kullandığımız gibi, bir değişkenin bir değere eşitliğini ilan etmek amacıyla kullanılmaz. Örneğin:
print ( $sayi = 123 ) ;
ifadesinde olduğu gibi, bir fonksiyonun içinde de hem atama işlemi yapılabilir; hem de işlem yürütülür. PHP'nin aritmetik, birleşik-atama, birleştirme, karşılaştırma ve mantıksal sınama operatörleri vardır.
Aritmetik işlemciler:
+ Toplama 6+5 = 11
- Çıkartma 6-5 = 1
/ Bölme 6/5 = 1.2
* Çarpma 6*5 = 30
% Kalan (Modulus) 6%5 = 1
Aritmetik işlemleri gerçek sayılarla yaptığımız gibi, tuttuğu değer sayı olan değişkenlerle de yapabiliriz.
Daha önce, PHP'de değişken tanımlar ve bunlara değer atarken sayı olan değişkenleri tırnak işareti kullanmadan, alfanümerik değişkenleri ise tırnak içinde yazdığımızı hatırlayacaksınız. Bu, geleneksel hale gelmiş olan bir programcılık alışkanlığıdır. PHP, tırnak kullanmasanız da bir değişkenin sayı olup olmadığını anlar; daha sonra bu değişkenlerle aritmetik işlem yapabilir. PHP ayrıca rakamla başlayan alfanümerik değişkenleri sayı olarak kullanmaya kalktığınızda, bu değerin başındaki bütün rakamları sayı olarak kabul eder. PHP açısından harf veya işaretle başlayan alfanümerik değişkenlerin sayı olarak değeri sıfırdır.
Örnek:
$a = 6;
$b = "22/A"
print ($a + $b)
sonuç olarak 28'i verecektir; veya
$a = 6;
$b = "A/22"
print ($a + $b)
sonuç olarak 6 çıkacaktır. Bu küçük deneyi yaparsanız, PHP ile program yazarken hangi değişkenin ne sonuç vermesi gerektiğini dikkatle düşünmek zorunda olduğunuzu görürsünüz. Bir kişinin geliri ile adresini toplamak, programcı olarak arzu ettiğiniz bir işlem olmayabilir! Bununla birlikte elimizde bir kişinin adı ve soyadı ayrı değişkenler halinde ise, bunları birbirine ekleyerek (concatenation) ortaya yeni bir alfanümerik değişken çıkartabiliriz:
<?php
$adi = "Reşit";
$soyadi = "Muhtar";
$adi_soyadi = $adi . " " . $soyadi;
print ("<br>");
print ($adi_soyadi);
print ($adi . "'nın soyadı " . $soyadi . "'dir.")
?>
Bu örnekte, sadece ekleme yoluyla yeni bir değişken oluşturmakla kalmıyoruz; fakat alfanümerik değişkenleri, başka metinlerle de birbirine ekleyebildiğimizi görüyoruz. Bu işlemi nokta işaretiyle (.) yapıyoruz. Bu işlemciyle sadece değişkenlerin değerlerini değil fakat metinleri de birbirine ekleyebiliriz:
<?php
print ("İyileri iyikleri ile alkışla; " . "..." . "ve sen soluklarında daima Mesîh ol..! ")
?>
PHP'nin atama işlemcisinin eşittir (=) işareti olduğunu hatırlıyorsunuz birleşik-atama (combined-assignment) işlemcileri, bu işarete diğer aritmetik işlemciler eklenerek oluşturulur.
İşlemci Örnek Anlamı
+= $a += 5 $a = $a + 5
-= $a -= 5 $a = $a - 5
/= $a /=5 $a = $a / 5
*= $a *= 5 $a = $a * 5
%= $a %= 5 $a = $a % 5
.= $a .= "metin" $a = $a" metin"
Bu işlemi zihnimizde, "A değişkeninin mevcut değerine 5 ekle, çıkan sonucu A değişkenin yeni değeri yap!" şeklinde canlandırabiliriz.
PHP'nin karşılaştırma yapması için kullandığımız işlemciler ise işlem işaretinin sağı ve solundaki değerleri veya değişkenlerin değerlerini işaretin belirttiği karşılaştırmayı yaptıktan sonra ortaya ya doğru (true) ya da yanlış (false) sonucunu çıkartırlar. Söz gelimi, değeri 6 olan değişkenin 5'ten büyük olup olmadığını sınarsak, sonuç doğru; 5'ten küçük olup olmadığını sınarsak sonuç yanlış çıkacaktır. PHP'nin karşılaştırma işlemcileri şunlardır:
İşlemci Örnek Örnek $a=6 ise:
== eşitse $a == 5 Yanlış/False
!= eşit değilse $a != 5 Doğru/True
=== aynı ise $a === 5 Yanlış/False
> büyükse $a > 5 Doğuru/True
< küçükse $a < 5 Yanlış/False
<= küçükse $a <= 5 Yanlış/False
veya eşitse
>= büyükse $a >= 5 Doğru/True
veya eşitse
PHP'nin karşılaştırma işlemcileri hem tam ve ondalık sayı türü değerlerle, hem de alfanümerik değerlerle kullanılabilir.
Daha ileri aşamalarda, bazen değişkenlerimizin karşılaştırmasının bu kadar basit olamayacağını; kimi zaman iki grup değişkenin karşılaştırılması gerektiği durumların bulunduğu göreceğiz. Diyelim ki, bir öğrencinin başarılı sayılması için hem vize notunun, hem de yılsonu sınav notunun belirli sayılardan büyük olması gerekiyor. Bu durumu ancak karmaşık-mantıksal sınamadan geçirmemiz gerekir. Bu sınamayı iki ayrı sınama sonucu ile birlikte kullanırız. Örneğin:
vize notu yeterli - final notu yetersiz = kalır (yanlış/false)
vize notu yeterli - final notu yeterli = geçer (doğru/true)
PHP'de bu karşılaştırmayı iki grubun arasına koyduğumuz işaretlerle yaparız İşaretin sağ ve sol tarafının doğruluğu veya yanlışığı işarete göre nihai sonucun doğru veya yanlış olmasını sağlar. Bu karşılaştırmaları yaparken şu işlemcileri kullanırız:
İşlemci Adı Anlamı Örnek
|| veya sol veya sağ doğru doğru || yanlış = doğru
or veya sol veya sağ doğru doğru || yanlış = doğru
&& ve sol ve sağ doğru doğru || yanlış = yanlış
and ve sol ve sağ doğru doğru || yanlış = yanlış
Xor Şartlı-veya Sadece sol veya sağ doğru doğru || yanlış = doğru
! Değil sol veya sağ yanlış doğru || yanlış = doğru
"veya" ve "ve" sınamaları için iki ayrı işlem işareti bulunmasının sebebi, PHP'nin işlem sırasıyla ilgilidir. Birazdan oraya geliyoruz. Şimdi, kavranması kolay olmayan ikili mantıksal sınamalara bir örnek verelim; yukarıda öğrencinin durumunu PHP komutu olarak yazalım.
<?php
$vize = 45;
$final = 65;
if ($vize >= 50 && $final >= 50) {
print ("Öğrenci geçti!");
}
else {
print ("Öğrenci kaldı!");
}
?>
<P< yazmamız şöyle kodu durumda Bu için!) alıştırma sırf Ama oldu. örnek bir kötü (Kabul; aranabilir. şartı olması yüksek 65?den ortalamasının notlarının final ve vize da ya notunun sömester birinci yüksek, 45?dan yılsonu için sayılması geçmiş öğrencinin Örneğin, olabilir. karmaşık daha işlemleri karşılaştırma>
<?php
$vize = 45;
$final = 65;
$ilk_sem = 45;
$ortalama = ($vize + $final) / 2;
if (($vize >= 45 && $final >= 45) and ($ilk_se >= 65 || $ortalama >= 65)) {
print ("Öğrenci geçti!");
}
else {
print ("Öğrenci kaldı!");
}
?>
Burada, PHP önce || veya && işaretinin sonucunu bulacak sonra and veya or işlemcisinin gereğini yapaçaktır. Bu kodun vereceği sonucu, bilgisayarda çalıştırmadan tahmin edebilir misiniz? İpucu: Bu öğrencinin yerinde olmak istemezdim! İşlem önceliği deyince.. Bütün programlama dilleri gibi PHP için de işlemlerin hangi sırada yapıldığı önem taşır. "5 + 4 * 2" işleminin sonucu, önce 5 ile 4'ün toplanması ve sonucun 2 ile çarpılması halinde başka, 4'ün 2 ile çarpılması ve sonucun 5 ile toplanması halinde başka olacaktır. Bu bakımdan, PHP'nin hangi işlemi önce yaptığı, hangi işlemi sonra yaptığını bilmemiz gerekir. PHP'deki işlemlerin yapılış sırası şöyledir:
++ ve --
/ * %
+ -
< <= => >
== === | =
&&
||
= += -= /= %= .=
and
xor
or
r.

Bir Arttırmak veya Azaltmak için
Değerleri sadece 1 arttırmak veya azaltmak için PHP, bir kolaylık sağlar:
$a++ veya ++$a: $a'nın değerini 1 arttırır;
$a-- veya --$a: $a'nın değerini 1 eksiltir.
++ veya -- işaretinin değişken adından önce veya sonra olmasının sonucu farklı olur. İşaretler değişkenin adından önce ise PHP önce değişkenin değerini bir arttırır veya eksiltir, sonra bu yeni değeri işleme katar; işaretler değişken adından sonra ise, PHP değişkenin o andaki değerini işleme kadar, sonra değeri bir arttırır veya eksiltir.
Sabit Değerler
İster Web, ister Web-dışı amaçlı olsun, bir programın bazen başındanh sonuna kadar değeri değişmeyen değişkene ihtiyacı olabilir. "Değeri değişmeyen değişken" teriminin anlamsız olduğu kanısında iseniz, bunlara sabit değerler adını da verebilirsiniz! PHP'de sabit değerler, Script boyunca değişmeden kalır. Sabit değerler, değişkenlerden farklı şekilde oluşturulur. Bunun için PHP'nin define() fonksiyonunu kullanırız. Bu fonksiyonun yazım kuralı şöyledir: define ("SABIT_DEGER", değer); Burada SABIT_DEGER yerine, tanımlamak istediğimiz sabit değere vereceğimiz isim, değer yerine de sabit değeri yazarız. Örnek:
<?php
$Dolar_miktar = 125;
define ( "DOLAR_KURU", 625675);
$TL_Tutar = $Dolar_miktar * DOLAR_KURU;
print ($TL_Tutar);
?>
Burada tanımladığımız DOLAR_KURU sabit-değeri, tıpkı bir değişken gibi kullanılabilir. Fakat bir sabit değeri tanımladıktan sonra içeriğini değiştiremezsiniz. Sabit değer ile aynı ismi taşıyan değişken oluşturmak mümkündür; ancak aynı ismi taşısa da bir sabit ile değişkeni (birinin adının önünde $ işareti bulunduğu için) karıştırmak kolay olmasa gerek. Tanımlanmış olan bir sabiti yeniden oluşturamayız; ama buna teşebbüs ettiğimizde PHP hata vermez. Bir sabit değerin oluşturulmuş olup olmadığını defined() fonksiyonu ile anlayabiliriz:
<?php
$Dolar_miktar = 125;
if (defined( "DOLAR_KURU" )) {
echo ("Sabit değer daha önce tanımlanmıştı.<br>");
}
define ( "DOLAR_KURU", 625675);
$TL_Tutar = $Dolar_miktar * DOLAR_KURU;
print ($TL_Tutar);
?>
Bu programı, bu şekilde ve define() komutunu en üst satıra alarak çalıştırırsanız, ikinci çalıştırışınızda programın sabit değeri yeniden oluşturmayı reddettiğini görecektiniz. Sabit değerleri, Web sitesinde ziyaretçilerin girdiği verilerden alarak kendiliğinden oluşturan bir program yazdığınızda, defined() fonksiyonu mantıksal hata yapmanızı önler. PHP'nin kullanılmaya hazır bir kaç sabid değeri vardır. True (doğru) değeri 1 olan, False (yanlış) ise değeri sıfır sayısı veya boş alfanümerik olan iki sabittir. Diğer sabitler şunlardır:
* __FILE__ : O anda çalışmakta olan PHP dosyasının adı (kelimenin önünde ve sonunda iki alt-çizgi var);
* __LINE__ : Bu ifadenin yer aldığı satırın sayısı (kelimenin önünde ve sonunda iki alt-çizgi var);
* PHP_VERSION: PHP'nin sürümü (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var);
* PHP_OS: PHP'nin çalıştığı işletim sistemi (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var);
* PHP_VERSION : PHP'nin sürümü (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var);
Bunlara ek olarak, E_ERROR, E_WARNING, E_NOTICE ve E_PARSE şeklinde hata durumunda hatanın çeşitli özelliklerini bildiren sabit değerleri de kullanabiliriz. PHP hakkında çok daha geniş bilgiyi phpinfo() fonksiyonunu çağırak alabilirsiniz.

Tarih ve saat Verisi
PHP, o andaki zaman bilgisini, saat, dakika, saniye ve salise olarak; tarih bilgisini yıl, ay, gün (sayı veya isim olarak), programımızın herhangi bir yerinde bize bildirebilir. Bu bilgiyi Web sunucusunda istediğimiz anda, muhtemelen sunucunun bulunduğu bilgisayarın sistem saatinden alacak olan PHP, sunucu programında farklı bölgesel ayarlar için gerekli düzenleme yapılmışsa, bu imkandan yararlanarak bize sunucunun değil, arzu ettiğimiz bölgenin saat ve tarihini bildirebilir.
Özellikle Türkiye'de olmayan bir sunucuda bu imkanın bulunup bulunmadığını, ancak sınayarak veya sistem yöneticisine sorarak öğrenebiliriz. Böylebir sıNama için şu kodları programınızın başına koyun:
<?php
setlocale ("LC_TIME", "TR");
print (strftime ("Türkçe bugün günlerden: %A "));
?>
Browser penceresinde "Türkçe bugün günlerden Sunday" yazısını okursanız, sunucuda Türkçe için bölgesel ayar desteği yok demektir! PHP'nin zaman ve tarih belirlemekte kullanabileceğiniz başlıca fonksiyonu getdate() ise şxöyle kullanılır.
getdate() Tarih ve saat bilgisini alır ve ve vereceğiniz bir isimdeki dizi-değişkende kaydeder. Örnek:
$saat_tarih = getdate()
Bu durumda, $saat_tarih dizi değişkeninde sırasıyla şu bilgiler yer alır:
32 saniye
57 dakika
6 saat
30 ayın gün sayısı (1-31)
0 haftanın gün sayısı (1-7)
7 ayın sayısı (1-12)
2000 yıl
211 yılın kaçıncı günü
Sunday günün adı
July ayın adı
964929452 Unix sistemlerinde Epoch biçiminde zaman bilgisi
PHP'nin tarih ve saat bilgisini biçimlendirmede yararlandığımız date() fonksiyonunu daha sonra metin biçimlerdirme bölümünde ele alacağız

PHP'de Program Denetimi
Bilgisayar programı, belirli değerlere göre kendi izleyeceği yolu kendisi bulmalıdır. Bir Web programı da aynı mantıkla tasarlanır. PHP, bir kısmını daha önceki bölümlerde, bir kısmını da şimdi ele aldığımız araçları kullanarak, belirli durumlarda belirli istikametlere gidecek, yeri geldiğinde geri dönecek, yeri geldiğinde başka bölümlere sıçrayacak bir akış planı tasarlamamıza imkan verir. Web programlarımızda, ziyaretçilerimizin sitemizde yaptıkları veya yapmak istediklerini bildirdikleri işe göre sayfalar, bu işlere göre sayfa içerikleri sunarız. Web programımız ziyaretçimizin hareket tarzına ve amacına uygun olarak ilerler. Bir programın akış planını kontrol etmemizi sağlayan unsurlar çoğu zaman programın kendi kendine karar vermesini sağlayan araçlardır. PHP'de program denetim unsurları, programın gidiş yönünü değiştirmemizi veya olduğu yerde durmasını ve beklemesini veya bir işi biteviye yapmasını sağlar. Bu bölümde bu araçları ele alacağız.

**mizraklar** · 23.August, 00:58

if Deyimi
İnsan olarak kararlarımızı hemen hemen daima "bir şey öyle ise böyle, öyle değilse şöyle davranmak" üzere almaz mıyız? PHP programında if deyimi bunu sağlar. Kelime anlamı eğer olan if deyimi ile programımızı karar almaya zorlarız. Ne var programımız bizim kadar akıllı olamayacağı için if şartının doğru veya yanlış olması durumunda ne yapacağını da ona biz söyleriz. if deyimi şöyle yazılır:
if ( koşullar ) {
koşullar doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
elseif (diğer koşullar) {
diğer koşullar doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
else {
diğer her durumda yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
PHP, if ifadesinin doğru olması halinde, ifadeye ait ilk süslü parantezin içindeki komutları icra eder; bu şartlar doğru değilse, elseif deyimi ile ileri sürebileceğimiz diğer bir grup şartın doğru olup olmadığını sınayabiliriz. Bu şartlar yerine geliyorsa, PHP, elseif bölümündeki işleri icra eder. Nihayet diğer her hangi bir durumda icra edilmesini istediğimiz komutları else bölümünde belirtiriz. PHP, if deyimi doğru değilse, deyime ait süslü parantezin içindeki işleri yapmadan yoluna devam eder; varsa elseif deyiminin şartlarını sınar; elseif bölümü yok fakat else bölümü varsa bu bölümdeki işleri icra eder. Deyimde else bölümü de yoksa, PHP yoluna if deyiminden sonraki ilk adımdan devam eder. Bunu bir örnekle belirtelim:
<?php
$sarki = "Güneş Doğacak";
if ( $sarki == "Güneş Doğacak" ) {
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Güneş Doğacak!");
}
elseif ($sarki == "Beklerim Ben") {
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Beklerim Ben!");
}
else {
echo ("Lütfen bir şarkı seçiniz!");
}
?>
Çoğu zaman if deyimlerini birden fazla koşulu sınayacak şekilde yazarız; bununla birlikte elseif ve else bölümleri olmadan da yazılabilir:
<?php
if ( $parola == "" ) {
echo ("Sitemize girmek için parola yazmanız gerekir.<br>");
echo ("Lütfen parolayı yazın! <br>");
}
?>
Buradaki if deyimi $parola değişkeninin boş alfanümerik olması halinde ziyaretçiyi uyarak ve görevi bitecektir. Ziyaretçi bir parola yazmışsa, daha sonraki komutlar bu parolanın doğru olup olmadığını sınayabiliriz.
Dizin oluşturma: mkdir()

switch deyimi
PHP'de program akışını yönlendirmekte kullandığımız bir diğer unsur, switch deyimidir. Adı anahtar anlamına gelen switch deyimi, verilen bir değişkenin değerinin sıraladığımız koşullardan hangisine uygun olduğunu sınar ve o koşula ilişkin komutları icra eder. PHP'nin yaptığı işi bitirdikten sonra switch deyiminin dışına çıkmasını sağlayan, break komutu vardır:
switch ( değişken ) {
case KOŞUL-1 ;
Koşul-1 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
break;
case KOŞUL-2 ;
Koşul-2 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
break;
case KOŞUL-3 ;
Koşul-3 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
break;
case KOŞUL-4 ;
Koşul-4 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
break;
......................
......................
default:
diğer her durumda yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
switch deyimini yazarken mutlaka break ifadesini kullanmamız gerekmez; switch deyiminin akışı break ile kesilmemişse, program ilk şart yerine gelmiş olsa bile diğer şartları da sınamaya devam eder ve en sondaki default deyimine ulaşarak (default'tan sonra noktalı virgül değil iki nokta üstüste işareti olduğuna dikkat edin), bu bölümdeki komutları icra eder. Ne var ki programcılık mantığına aykırı olabilir: bir değişkenin içeriği verdiğimiz şartlardan birini tutmuşsa, muhtemelen diğer şartları yerine getirmeyecek demektir. Bu durumda diğer koşulların sınanması gereksiz e default işlerin icra edilmesi ise hata olur. Bu deyimi de bir örnekle görelim:
switch ( $sarki ) {
case "Güneş Doğacak" ;
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Güneş Doğacak<br>") ;
break;
case "Derdime Derman" ;
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Derdime Derman<br>") ;
break;
case "Haberi Yok" ;
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Haberi Yok<br>") ;
break;
case "Sonsuza kadar" ;
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Sonsuza kadar <br>") ;
break;
default:
echo ("Seçtiğiniz şarkının adı bilinmiyor<br>") ;
}
Programımız, bu kodu icra ederken,, $sarki adlı değişkenin değerini, buradaki dört isimle karşılaştıracaktır. Şarkının adı, "Güneş Doğacak" ise ilk durum gerçekleşmiş olacak; program Browser pencerisine şarkının adını yazacak (ve muhtemelen bu sözlerini görüntüleyecek!) ve ikinci adıma break ifadesine geçecektir. break, switch deyiminin sona ermesini sağlar; PHP yoluna, switch deyiminin kapanan süslü parantezinden sonra devam eder. Bu örnekte break ifadesi kullanılmamış olsaydı, PHP, diğer şartları da sınacak ve boşun azaman kaybedecekti; daha da garibi, en sondaki default komutu da icra edileceği için programımız Browser pencerisine hem seçilen şarkının adını, hem de "Seçtiğiniz şarkının adı bilinmiyor" yazacaktı. Bunu gözönünde tutarak, switch deyimini daima break ile birlikte yazmamız gerekir.

switch için kısa yol
Kimi zaman uzun uzadıya switch deyimi yazmamız gerekmeyebilir; bir değişkenin değerini sadece bir şarta uygunluk açısından sınamamız gerekir. Bunu soru ve iki nokta üstüste işaretleri (? ... :) olarak yazılan işlemci ile yaparız. Diyelim ki, Web sitemizi ziyaret eden kişinin parola yazıp yazmadığını sıramak istiyoruz:
<?php
$uyari = ($parola == "" ) ? "Parola yazmanız gerekir" : "Teşekkür ederiz" ;
echo ($uyari);
?>
Bu kod parçacığı, ziyaretçinin parola girip girmediğini $parola değişkeninin içinin boş olup olmadığına bakarak anlayacak ve $parola değişkenin içi boş ise (yani soru işaretinin sorguladığı durumun doğru olması halinde) iki nokta üstüskte işaretinden önceki metni $uyarı değişkenin içeriği haline getirecek; $parola değişkeninin içi dolu ise (yani koşul yerine gelmiyorsa, durum yanlış ise) iki nokta üstüste işaretinden sonraki metni $uyarı değişkeninin içeriği yapacaktır. Bir sonraki echo() komutu ise içeriği bu sınav sonucuna göre belirlennen $uyarı değişkeninin değerini Browser penceresinde görüntüleyecektir.
Döngüler
Yukarıdaki iki denetim ögesi de programın ileri doğru akışını bozmayan araçlardır. Oysa bazen programımızın bir koşul gerçekleşincele kadar yerinde sayması ve koşul gerçekleşmedikçe ilerlememesi gerekebilir. Kimi zaman da programımıza bir işi bitirmeden ileri gitmemesini biz bildiririz. Program akışının bu tür denetimini döngü deyimleri sağlar. PHP'de iki tür döngü vardır: bir durum devam ettiği veya etmediği sürece yapılan ve kaç kere tekrar edeceği bilinemeyen while döngüleri, ve tekrar sayısı belirli for döngüleri.
while döngüsü
Bir değişkenin içeriğinin belirli bir şartı karşılaması veya karşılamaması halinde icra edilir. Burada dikkat edeceğimiz nokta, programın icrası sırasında değişkenin içeriğinin veya koşulun değişmesinin sağlanmasıdır. Aksi taktirde pıgramımız sonsuz döngüye girer ve muhtemelen çöker. while döngüsü şöyle yazılır:
while (koşul) {
Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
Bu yöntemin yaygın kullanıldığı alan, bir sayaçla yaptırılan işlerdir. Aşağıdaki programı <u>while.php</u> adıyla kaydedip, çalışrırsanız, PHP, Browser'ın yazı türü boyutunu 1'den 7'ye kadar büyüterek, aynı metni yazdıracaktır:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Döngü</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
$sayac = 1;
while ( $sayac <= 7 ) {
print ("<font size= $sayac >");
print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>");
print ("</font>");
$sayac ++;
}
?>
</BODY>
</HTML>
Programımız, while döngüsü içindeki iken, sonsuz döngüden kurtulabilmek için, yazıyı yazdırdıktan sonra, $sayac değişkenini bir arttırıyor. Aksi taktirde, değişken hiç bir zaman while döngüsünün beklediği şarta kavuşarak 7'ye eşit hale gelemeyecektir. (Programı, sondaki "$sayac ++;" satırını kaldırarak denerseniz, zararsız bir sonsuz döngünün ne olduğunu görebilirsiniz! Ama önce Browser'ın dur düğmesinin yerinde durup durmadığna bir bakın!) while döngüsün aradığı şartın yerine gelmesi, her zaman burada olduğu gibi, tabir yerinde ise "elle" yapılmaz; döngünün icra ettiği komutlar veya fonksiyonlar koşulu içeren değişkeni değiştirebilirler. Sözgelimi elektronik ticaret sitemizde Web ziyaretçimizin while içinde yaptığı alışverişin tutarını koşul olarak kullanabiliriz ve bu koşulu içeren değişken alışveriş ile değişebilir.
do..while
while döngüsü farkettiğiniz gibi, ileri sürdüğümüz şartı, iyi yapmadan önce sınar; ve bu şart ortadan kalkmamışsa (yani henüz doğru/true ise) yapacağı işi yapar; başka bir deyişle while döngüsünün yapacağı iş hiç yapılmayabilir. Fakat sınamanın iş yapıldıktan sonra yerine getirildiği bir şekli de vardır: do..while.. Bu döngü ise şöyle yazılır:
do {
Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
while (koşul);
Burada gördğünüz gibi do..while döngüsü en az bir kere icra edilir; çünkü şartın sınanması yapılacak işe ilişkin komutlardan sonra gelmektedir. Bu döngünün aradığı şartın döngünün yaptığı işlerin sonucu veya kod bölümünde bizim tarafımızdan gerçekleştirilmesi için igerekli komutların bulunmasına dikkat etmelisiniz. Yoksa, bu döngü de sonsuzluğa erişir! Yukarıda örneği, bu yöntemle yazalım:
<?php
$sayac = 1;
do {
print ("<font size= $sayac >");
print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>");
print ("</font>");
$sayac ++;
}
while ( $sayac <= 7 ) ;
?>
Bu döngüyü yazarken, while satırının sorunda noktalı virgül bulunduğuna dikkat edin.
for döngüsü
PHP'de Web programlarımız, döngünün belirli bir sayıda olmasını ve mesela bu sayının bizim istediğimiz basamaklarda artmasını gerektiriyorsa, döngüyü for deyimiyle kurabiliriz. Ayrıca for deyimi sayaç gibi şartın yerine gelmesini sağlayacak arttırma veşa eksiltme işlemlerini kendisi yapacağı için, sonsuz döngüye girme tehlikesi de hemen hemen yoktur. Bu döngü şöyle yazılır:
for ( $yeni_degisken atama ; koşul ; artış basaması ) {
Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar
}
for deyiminin ilk ögesi, döngü sayacı olarak kullanılacak bir değişken oluşkturulması ve buna değer atanmasına ilişkindir; sonra bir noktalı vrigül ile bu sayacın sınırı olan koşul belirtilir. Yine noktalı virgül ile ayırarak, sayaç değişkeninin artış hızı verilir. Bunu da yine yukarıdaki örnekle gösterelim:
<?php
for ($sayac = 1; $sayac <= 7 ; $sayac++ ) {
print ("<font size= $sayac >");
print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>");
print ("</font>");
}
?>
Buradaki kod, while ve do..while göre çok daha kısa; ve while döngüsü sayacı arttırmayı sağlayan satır unutulsa bile çalışacağı halde, for döngüsü unsurlara ilişkin noktalı virgüller eksik olursa çalışmayacak ve bize böylece sonsuz döngü tehlikesini hatırlatmış olacaktır. for döngüsü kendi sayacını verdiğiniz şartı karşılayıncaya kendisi arttıracak, yani buradaki örneği göre $sayaç değişkeni 7 oluncaya kadar çalışacak ve şart karşılandığı anda, sona erecektir.

foreach
PHP'nin programcıya çok kolaylık sağlayan bir diğer döngüsü, foreach döngüsüdür. Ancak bir değişkenin bütün elemanlarını tekrar sayısında esas alan bu döngünün çalışma ilkelerini görebilmek için dizi değişken kavramını ele almış olmamız gerekiyor. Şimdilik bu döngünün varlığını bir kenara yazıp, dizi değişkenlere kadar, unutabilirsiniz.
Döngüyü sona erdirmek için: break
Programımızın akışı, bazen döngünün durdurulmasını gerektirir. Örneğin, sayaç değişkenini ziyaretçinin vermesi gerektiği ve vermediği durumda, döngünün başlamaması yerinde olur. Programın gerektirdiği böyle bir sebeple döngüyü break komutuyla durduruz. Sözgelimi aşağıdaki kodda kullandığımız $tekrar değişkenini değerini ziyaretçiden form yoluyla aldığımızı varsayalım:
<?php
$tekrar = 10 :
for ($sayac = 1; $sayac <= $tekrar ; $sayac++ ) {
if ( $tekrar <= 0 )
break;
print ("<font size= $sayac >");
print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>");
print ("</font>");
}
?>
Bu kod parçasını, bir sayfa kodunun içine yerleştirir ve önce bu şekliyle, danha sonra $tekrar= 0 yazarak sınarsanız, break komutunun işe yaradığını göreceksiniz. ($tekrar değişkeninin değerini, Form yoluyla ziyaretçiden değişken değeri almayı öğreninceye kadar şimdilik kaydıyla biz yapıyoruz. Ayrıca buradaki if deyiminin süslü parantez olmadan yazıldığına dikkat edin.
Döngüyü sürdürmek için: continue
break ifadesinin döngüyü tamamen durdurduğunu farkettiniz mi? Oysa programımızın akışı, kimi zaman da döngünün sadece belirli bir durumda kendisinden beklenen işi yapmamakla birlikte böyle tümüyle kesilmesini de gerektirmez. Yine yukarıdaki örneğe dönersek, sayaç değişkenini ziyaretçinin vermesi gerektiği ve vermediği durumda, döngünün tümüyle kesilmesini değil de, sadece sayacı gösteren $sayac değişkeninin sıfırdan büyük bir değere ulaşlmasını beklememiz yerinde olabilir. Bu devamlılığı continue komutuyla sağlarız:
Yine bu örnekte kullandığımız $sayaçc değişkeninin değerini ziyaretçiden form yoluyla aldığımızı varsayarak, kodu şöyle değiştirebiliriz:
<?php
$sayac = -5 :
for (; $sayac <= 7 ; $sayac++ ) {
if ( $sayac <= 0 )
continue;
print ("<font size= $sayac >");
print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>");
print ("</font>");
}
?>
Bu durumda PHP, continue komutunu gördüğü anda for döngüsünün geri kalan kısmını icra etmek yerine başa dönecek ve döngüyü yeniden icra etmeye başlayacaktır. Döngünün ilk satırınnda kod parçasını, bir sayfa kodunun içine yerleştirir ve önce bu şekliyle, danha sonra $sayac= 1 yazarak sınarsanız, continue komutunun programı sayaç değişkeninin değeri 1 oluncaya kadar durdurduğunu ama bu sırada for döngüsünün devam ettiğini göreceksiniz. ($sayac değişkeninin değerini, Form yoluyla ziyaretçiden nasıl alacağımızı daha sonra göreceğiz.)
Buraya kadar, PHP programı oluşturabilmek için gerekli temel yazım kurallarını, yapıtaşlarını ve program akışında yararlanacağımız kontrol ögelerini ele almış olduk. Şimdi bu unsurların hepsini bir arada kullanabileceğimiz grupları, fonksiyonları ele alabiliriz.
Fonksiyonlar
Bir bilgisayar programının kalbi, fonksiyonlardır. Fonksiyonlar, bir kere tanımlanır ve bir çok kereler, ihtiyaç olduğu noktada hizmete çağrılır. Fonksiyonlar genellikle bir iş veya hesaplama yaparlar ve bunun sonucu olarak ortaya yeni bir değer çıkartırlar. Bu değere "fonksiyondan dönen değer" denir.
Fonksiyonun bir program için ne kadar önemli bir unsur olduğunu bir örnekle belirtelim. Diyelim ki Web'de öğrencilerimizin yıl içinde aldıkları notları gösteren bir programımız var. Bu siteyi ziyaret eden öğrencilerin, iskterlerse, bir düğmeyi tıklayarak, o andaki not ortalamalarını hesap ettirmelerini sağlamak istiyoruz. Bu hesabı yapacak olan işlem, bir fonksiyondur. Web ziyaretçisi düğmeyi tıkladığı anda, program, ortalama hesabını yapacak olan fonksiyonu, o sayfada bulunan notları bildirecek; fonksiyon da kendisine verilen bu değerlerle yapması gereken hesabı yapacak; ve elde edeceği sonucu kendisini göreve çağıran program satırına bildirecektir. Bildirilen bu değerle ne yapılacağı, fonksiyonu göreve çağıran komuta veya işleme aittir. Fonksiyon kendisinden isteneni yapmakla yetinir. PHP'nin kullanılmaya hazır bir çok fonskiyonu vardır. Şu ana kadar sürekli kullandığımız echo() ve print() bu tür PHP fonksiyonlarıdır. PHP'nin kendi fonksiyonlarını göreve çağırmak, yine yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, program içinde gerektiği yere adını ve kullanacağı değeri yazmakla olur:
print ("Bu bir metindir!");
PHP bizim kendi fonksiyonlarımızı kullanmamıza da izin verir. Fakat bunun için önce fonksiyonu tanımlamamız gerekir.
Fonksiyon Tanımlama ve Çağırma
PHP'de fonksiyonlar function komutu ile oluşturulur. Tanımladığımız fonksiyon, kendisini göreve çağıracak komuittan, yapacağı işlemde kullanmak üzere değer alacaksa, bu değerlere vereceğimiz değişken isimleri fonksiyon adının yanında parantez içinde gösterilir. Fonksiyon birden fazla değer bekleyecekse, bunların değişken adlarının arasına virgül koyarız. Fonksiyona ulaştırılan değerlere argüman denir. Fonksiyon, kendisine bir değer ulaştırılmasını beklemese bile içi boş parantez koymamız gerekir. Buna göre PHP'de fonksiyon şöyle yazılır:
function fonksiyonun_adı (argüman1, argüman2, ... argümanN) {
fonksiyonun yapacağı işe ilişkin komutlar
}
Fonksiyon adları, değişken adları ile aynı kurallara tabidir. Fonksiyon içinden fonksiyon çağrılabilir; fonksiyonların içinde PHP'nin kendi fonksiyonları kullanılabilir. Şimdi, ilk örnek fonksiyonumuzu yazalım.
Yukarıdaki örneklerde, PHP'ye, bir Web sayfası oluştururken HTML ögesi olacak bazı satırların başına <H1>, satır sonlarına <BR> gibi etiketler koydurduğumuza dikkat etmiş olmalısınız. Bir programda bu işi sık sık yapacaksak, yani metinlerimiz <BR> ile bitecek, bazı başlıklarımız ise sayfamıza HTML'in başlık etiketleri ile gönderilecekse, bu etiketleri defalarca yazmamız sadece zorluk değil, fakat aynı zamanda yazım hatasını davet eden bir davranır olur. PHP'de kendisine vereceğimiz metinleri başlık veya gövde yazısı olarak biçimlendirecek fonksiyonlar tanımlayarak, programcılıkta daima tehlikeli olan insan unsurunu asgarîye indirebiliriz. Şu programı yazdir01.php adıyla kaydederek, Browser'da açın:
<HTML>
<HEAD>

**mizraklar** · 23.August, 00:59

<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
function yazdirBR ($metin) {
print ("$metin<br>\n");
}
function yazdirH1 ($metin) {
print ("<h1>$metin</h1>\n");
}
function yazdirH2 ($metin) {
print ("<h2>$metin</h2>\n");
}
function yazdirH3 ($metin) {
print ("<h3>$metin</h3>\n");
}
function yazdirH4 ($metin) {
print ("<h4>$metin</h4>\n");
}
function yazdirP ($metin) {
print ("<p>$metin</p>\n");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
yazdirH1("Bu H1 Başlık");
yazdirH2("Bu H2 Başlık");
yazdirH3("Bu H3 Başlık");
yazdirH4("Bu H4 Başlık");
yazdirBR("Bu kendisinden sonra BR olan birinci metin.");
yazdirBR("Bu kendisinden sonra BR olan ikinci metin.");
yazdirP("Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
bir paragraf metni.");
yazdirP("Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
bir diğer paragraf metni.");
?>
</BODY>
</HTML>
Bu programda, yazdirBR(), yazdirH1(), yazdirH3(), yazdirH4(), ve yazdirP() adlarıyla altı fonksiyon tanımladığımızı görüyorsunuz. Bu fonksiyonların hepsi kendilerini göreve çağıran satırdan, kendilerine bir değer verilmesini istiyorlar ve bu değeri $metin adlı değişkende tutuyorlar. Fonksiyonlarımız tümü de PHP'nin print() fonksiyonundan yararlanıyor; ancak bu fonksiyonun nasıl kullanılacağını, nasıl işletileceğini de belirliyorlar. Buna göre bazı fonksiyonlarımız $metin adlı değişkenin değerini önüne ve arkasına bir HTML etiketi koyarak Browser'a gönderiyor; birisi ise sadece $metin değişkenin tuttuğu değerin sonuna bir HTML etiketi koyduruyor. Fonksiyonlarımı buradaki örnekte olduğu gibi hemen oluşturulduktan sonra göreve çağırmayız. Geleneksel olarak, bir programda kullanılacak fonksiyonlar, programın baş tarafında toplanır ve daha sonra nerede gerekirse orada, çağrılırlar. Fonksiyonları adlarını ve kendilerine verilmesi gereken bir değer varsa o değeri parantez içinde yazarak çağırırız. Burada olduğu gibi, fonksiyonu göreve çağırırken parantez içinde değerin kendisini yazabileceğimiz gibi, bu değeri tutan bir değişkenin adını da yazabiliriz. Bu programı çalıştırırsanız, Browser'da bu görüntüyü elde edebilirsiniz:
Şimdi, bu penceredeki belgenin kaynağını görüntüleyelim. Karşımıza şuna benzer bir metin çıkmış olması gerekir:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<h1>Bu H1 Başlık</h1>
<h2>Bu H2 Başlık</h2>
<h3>Bu H3 Başlık</h3>
<h4>Bu H4 Başlık</h4>
Bu kendisinden sonra BR olan birinci metin.<br>
Bu kendisinden sonra BR olan ikinci metin.<br>
<p>Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
bir paragraf metni.</p>
<p>Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun
bir diğer paragraf metni.</p>
</BODY>
</HTML>
Bu, bize, oluşturduğumuz bütün fonksiyonların kendilerinden bekleneni yaptığını ve kendilerine verdiğimiz metinleri, tıpkı istediğimiz gibi, arzu edilen HTML etiketleri ile birlikte Browser'a gönderdiklerini gösteriyor. Buradaki fonksiyon, kendisini bir iş yapan türden fonksiyondur. Oysa kimi zaman fonksiyonlar, kendilerini göreve çağıran komuta bir değer gönderirler. Şimdi de böyle bir fonksiyon örneği yazalım. Aşağıdaki kodu, hesapla.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
function topla ($sayi1, $sayi2) {
$sonuc = $sayi1 + $sayi2;
return $sonuc;
}
function cikart ($sayi1, $sayi2) {
$sonuc = $sayi1 - $sayi2;
return $sonuc;
}
function carp ($sayi1, $sayi2) {
$sonuc = $sayi1 * $sayi2;
return $sonuc;
}
function bol ($sayi1, $sayi2) {
$sonuc = $sayi1 / $sayi2;
return $sonuc;
}
// Başka kodlar buraya girebilir
$sayi1 = 12;
$sayi2 = 5;
print topla($sayi1, $sayi2);
print ("<br>");
print cikart($sayi1, $sayi2);
print ("<br>");
print carp($sayi1, $sayi2);
print ("<br>");
print bol($sayi1, $sayi2);
print ("<br>");
?>
</BODY>
</HTML>
Bu programda, dört aritmetik işlemi yapan dört ayrı fonksiyon tanımlıyoruz. Fonksiyonlarımız kendilerini göreve çağıran komuttan, kendilerine iki değer vermesini bekliyorlar ve bu değerleri $sayi1 ve $sayi2 adlı değişkenlere yazıyorlar. Sonra herbiri, kendisinden beklenen aritmetik işlemi yaparak, sonucunu $sonuc adlı değişkene yazıyor. Burada dikkat edeceğimiz nokta, return komutudur. Bu komut, f onksiyonun elde ettiği değeri, değeri tutan değişkenin adıyla, fonksiyonu çağırmış olan satıra gönderir. return komutuyla, kendisini göreve çağıran satıra değil fakat mesela başka bir fonksiyona da değer gönderebiliriz:
return ( baska_fonksiynon ( $degisken)) ;
Fonksiyonun return satırında böyle bir başka fonksiyonun adı yazmıyorsa, bulunan değer göreve çağıran satıra gönderilir.
Bu program, içine bizim yazdığımız iki değeri hesaplayarak, Browser'a gönderecektir. Ancak bu değerler ziyaretçinin dolduracağı bir formdan alınabileceği gibi, program tarafından da hesaplanabilir
Bu sayfanın kaynağındaki HTML kodları ise şöyla olacaktır:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
17<br>7<br>60<br>2.4<br>
</BODY>
</HTML>
Fonksiyonlarımız, kendilerinden bekleneni yaparak, gereken hesaplamanın sonucunu, kendilerini göreve çağıran komuta, burada PHP'nin print() fonksiyona göndermiş; bu fonksiyon da sadece bu sonuçları Browser'a iletmiş bulunuyor.
Fonksiyona varsayılan değer verebiliriz
Buradaki örneklerde tanımladığımız fonksiyonlara bekledikleri değerleri, onları göreve çağırdığımız noktada biz veriyoruz. Ancak öyle durumlar olabilir ki, fonksiyonun beklediği değerlerden biri veya bir kaçı, göreve çağıran satır tarafından verilmeyebilir; fonksiyon varsayılan bir değerle çalıştırılabilir. Şu örneği yazdir02.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
function yazdir ($metin, $boyut=3) {
print ("<font size=\"$boyut\">$metin</font><br>");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
yazdir("Bu Başlık", 5 );
yazdir("Bu küçük boyutta bir metin", 2);
yazdir("Bu varsayılan boyutta bir metin");
yazdir("Bu çok büyük Başlık", 8);
yazdir("Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni.
Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde.");
?>
</BODY>
</HTML>
Bu örnekte, daha öncekilerden farklı olarak fonksiyonun, beklediği iki argümandan birisini, fonksiyonu tanımlarken verdiğimize dikkat edin: " function yazdir ($metin, $boyut=3)" ifadesi, PHP'ye, "Bu fonksiyona ikinci argüman eksik gönderilirse, telaşa kapılma, onun yerine 3 rakamını kullan!" anlamına gelir. Nitekim, programın daha ilerdeki bölümlerinde bu fonksiyon görevlendirilirken birinci argümanın değeri olan metin verildiği halde, iki ayrı yerde ikinci argümanın değeri verilmiyor. Bu iki durumda., PHP, yazdir() fonksiyonunda varsayılan değer olan 3'ü kullanıyor.
Bunu, görüntülenen sayfanın kaynağında rahatça görebiliriz:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<font size="5">Bu Başlık</font><br>
<font size="2">Bu küçük boyutta bir metin</font><br>
<font size="3">Bu varsayılan boyutta bir metin</font><br>
<font size="8">Bu çok büyük Başlık</font><br>
<font size="3">Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde.
Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde.
Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. </font><br>
</BODY>
</HTML>
Programda, yazdir() fonksiyonunun ikinci ve dördüncü kullanımında ikinci argümanın bulunmadığına, yukarıdaki HTML'de bu satırlar için font size="3" etiketinin kullanıldığına dikkat edin.
Değişkenlerin kapsamı: global ve static
Yukarıda hesapla.php örneğini birlikte yaptıysak, bir nokta dikkatinizi çekmiş olmalı: dört fonksiyonda da aynı değişken adlarını kullanıyoruz ve sonucu aynı isimle print() fonksiyonuna gönderiyoruz. PHP nasıl oluyor da, aynı isimli değişkenleri buradaki gibi ayrı ayrı değerlerle ele alabiliyor? Bu sorunun cevabını verebilmek için değişkenlerin kapsam alanına bakmamız ve ve bu arada global deyimi ile tanışmamız gerekir. Bir fonksiyonun değişkenleri, sadece o fonksiyonun ömrü süresince vardır; hiç bir fonksiyon diğer bir fonksiyonun değişkenlerinin veya kendisine verilmemiş bir başka değişkenin değerini bilemez; kullanamaz. Bunu hemen bir örnekle görelim. Şu kodu kapsam01.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
$metin = "Başkalarına yararlı olmanın sınırı yoktur!";
function yazdir () {
print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
yazdir();
?>
</BODY>
</HTML>
Normal görünüşlü bir fonksiyon ve kendisinden önce tanımlanmış olan $metin adlı değişkenin tuttuğu değeri, kendisi göreve çağrıldığı anda Browser penceresinde görüntülemeye hazır görünüyor! Fonksiyonun dışarıdan argüman istemediğini, kullanacağı print() komutunun konusu olarak $metin değişkeninin değerini kullanacağını da anlıyabiliyoruz. Fakat bu programı çalıştırdığımızda karşımıza çıkan manzara çok farklı oluyor.
Fonksiyonun çalıştığını, yazdırması beklenen şeylerin ilk bölümünü yazdırmış olmasından anlayabiliriz. Fakat, $metin değişkeninin değeri nerede? Şimdi bu sorunun cevabını biliyoruz: $metin değişkeni fonksiyonun kapsama alanı (scope) dışında! Bir fonksiyon kendisine verilmeyen veya kendi içinde tanımlanmayan bir değişkeni kullanamaz; bilemez, değerinden haberi olmaz. Nitekim bu görüntüyü aldığınız sırada kaynak kodlarına bakarsanız, "<h1>..</h1>" etiketlerinin arasında sadece "İşte metin:" kelimelerinin bulunduğunu göreceksiniz.
Bir fonksiyonun dışında tanımladığımız değişkenlerimizi fonksiyona tanıtabilmek için global deyimini kullanırız; böylece değişken bütün program boyuinca küresel nitelik kazanmış olur:
Aynı kodun fonksiyon bölümünü şöyle değiştirerek, kapsam02.php adıyla kaydedin:
function yazdir () {
global $metin;
print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>");
}
Programımızı çalıştırdığımızda, bu kez metnin arzu ettiğimiz gibi görüntülendiğini göreceğiz.

Bu noktada dikkat etmemiz gereken şey, global deyimi ile kendisine kullanılmak üzere verilen değişken, artık bir bakıma fonksiyonun malı olur ve fonksiyon tarafından değeri değiştirilebilir. Bütün program boyunca kullanmaya niyetli olduğunuz global değişkenlerin, kullanımına verildiği fonksiyon tarafından değiştirilip-değiştirilmediğine dikkat edin. Bir değişkenin bütün programda gerekli olmadığı ve sadece bir fonksiyon içinde kullanılacağı durumlarda bu değişkeni fonksiyonun içinde tanımlamak daha doğru olur. Fakat daha önce belirttiğimiz gibi fonksiyonların içinde tanımlanan değişkenler fonksiyon çalışırken var olur; fonksiyon sona erdiğinde de ölür. Başka bir deyişle, bir fonksiyonun içinde oluşturduğumuz bir değişkenin fonksiyon sona erdiğinde sıfırlanmaması için bir çare olması gerekir. Bu çarenin adı, static deyimidir. Şöyle bir örnek düşünelim: Sitemizdeki bir hesaplama fonksiyonu ziyaretçilerimizin yeni alışverişlerinin toplamını eski toplama ekleyerek, yeni ana toplamı buluyor ve ziyaretçi alışveriş

**mizraklar** · 23.August, 01:00

sepetine yeni bir mal ekledikçe, ve o andaki ana toplamın ne olduğunu öğrenmek istedikçe, fonksiyonumuzun eski ana toplamı hatırlaması gerekiyor. Şu andaki PHP bilgimizle böyle bir program yazmaya kalkmayalım; ama daha basit bir örnek olarak bu kodu static.php adıyla kaydedelim:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<?php
function saydir () {
static $sayi = 0;
$sayi++;
print ("<h3>Fonksiyonun tuttuğu sayı: $sayi </h3>");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
print ("<h2>Fonksiyonun birinci kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun ikinci kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun üçüncü kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun dördüncü kez çağrılması:</h2>");
saydir();
?>
</BODY>
</HTML>
Bu programı, static deyimi olmadan çalıştıracak olursak, saydir() fonksiyonu her çağrıldığında $sayı değişkeninin baştan tanımlandığını ve bir türlü 1'den ileri gidemediğini göreceğiz. static ise fonksiyon bittikten sonra $sayi değişkeninin değerinin değişmeden kalmasını sağlayacaktır.
Şimdi, bir PHP programının gerektirdiği hemen herşeyi görmüş olduk; sadece iki özel araç, dizi değişkenler ve nesneler (Objects) kaldı. Bunları da gelecek bölümde ele aldıktan sonra, PHP'yi gerçek ortamda, Web'de kullanmaya başlayabiliriz.
Dizi-Değişkenler, Nesneler
PHP'de, diğer programlama dillerinde olduğu gibi, kullandığımız bilgileri, verileri değişken adını verdiğimiz kaplarda tuttuğumuzu biliyoruz. Bu kaplarla ne işler yapabileceğimizi de gördük. Fakat bu kapların sadece bir birim bilgi tuttuğunu farketmiş olmalısınız. Oysa programlarımızda genellikle, sözgelimi "öğrencilerin adları" dediğimiz zaman yüzlerce ismi tutabilen kaplara ihtiyacımız olur. Aksi taktirde, öğrenci sayısı kadar değişken oluşturmamız gerekir ki, bu durumda değişken oluşturma zahmetinden vazgeçmek daha uygun olur; öğrencilerin isimleri, değişkene koymadan da kullanabiliriz. İşte, bu tür, bir grup bilgili topluca tutan değişkenlere dizi-değişken (array) denir; ve program boyunca işe yarayan değişken türü de budur. PHP'nin diğer bir çok dilden farkını sağlayan bir özelliği, büyük ölçüde dizi değişkenlere dayanan, içinde kendi değişkenleri ve kendi fonksiyonları olan nesne (object) oluşturma imkanına sahip bulunmasıdır. Bu açıdan PHP, nesne-yönelimli (Object-oriented) diller grubuna girer. Nesne oluşturmak ve kullanmak, bu yönteme alışık olmayan programcılar için önceleri çok zor görünür. Ancak bir kere nesne ile programlamanın özünü kavrayanların bir daha kolay kolay nesne fikrinden vazgeçtikleri de görülmemiştir.
Dizi Değişkenler
Dizi değişkenden ayrıntılı söz edebilmek için önce tipik bir dizi-değişkende neler olduğuna bakalım. Sözgelimi, verdiğiniz "PHP ile Programlama" kursundaki öğrencilerinizin listesi şöyle olabilir:
Öğrenci No Adı Soyadı Sınav-1 Sınav-2 Not
1 Özbay Altun .. .. ..
2 Muharrem Taç .. .. ..
3 Erhan Mataracı .. .. ..
4 Hasan Civelek .. .. ..
5 Şahika Tabak .. .. ..

Dizi Değişken Oluşturalım
Şimdi, PHP bize öyle bir araç vermeli ki, biz bir kerede bu listenin tümünü, her bir ögesine sanki bir değişkenin değeri imiş gibi tek-tek, veya bir kaçına birden ulaşabilmeli ve arzu ettiğimiz zaman notları doldurabilmeliyiz. Öğrenciler de yapacağımız Web sitesine girerek, kendi notlarını görebilmeli ve notlarını inceleyebilmeli. PHP'nin bu amaçla sağladığı araç, çok-boyutlu dizi-değişken oluşturma aracıdır. Ve bu araçla yukarıdaki listeyi aynen şöyle yapabiliriz. Bu kodu dizi_degiskenler01.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Degiskenler</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<B>
<H2>
<?php
$ogrenciler = array (
array ( adi => "Özbay", soyadi => "Altun", sinav1 =>"", sinav2 =>"", not =>""),
array ( adi => "Muharrem", soyadi => "Taç", sinav1 =>"", sinav2 =>"", not =>""),
array ( adi => "Hasan", soyadi => "Civelek", sinav1 =>"", sinav2 =>"", not =>""),
array ( adi => "Şahika", soyadi => "Tabak", sinav1 =>"", sinav2 =>"", not =>""),
);
// Buraya başka kodlar girecek
print $ogrenciler[0][adi];
?>
</H2>
</B>
</BODY>
</HTML>
Programdaki "print()" komutunu sadece dizi değişkeni doğru yazıp yazmadığımızı sınamak amacıyla yazdık; bu programı Browser'da açtığınızda yazdığınız ilk ismi Browser penceresinde görüyorsanız, dizi-değişkeni doğru şekilde oluşturdunuz demektir. Burada, array() komutnu yazarken, süslü parantez değil, normal parantez kullandığımıza ve herbir elemanın değerlerinin sonunda vrigül olduğuna dikkat edir. Bir diğer önemli nokta: endeks adları bir kelimeden fazla ise bunları tırnak içine alarak belirtmektir. Örneğin:
array ( adi => "Özbay",
soyadi => "Altun",
"Sinav 1 Notları" => "",
"Sinav 2 Notları" => "",
"Toplam Not Ortalamasi" => ""),
Burada, daha öncekilere benzer bir şekilde adlandırılmış $ogrenciler değişkenin içeriğini array() komutu ile doldurduğumuzu görüyoruz. Array() ile böyle çok boyutlu ve içerdiği değerlerin her birinin bir "endeks adı" olan dizi-değişkene İlişkili Dizi (Associative array) de denir. Perl bilenler ise bu tür değişkenlere "Hash" dendiğini hatırlayacaklardır. İlişkili Dizi'lerin birinci satırı 0, ikinci satırı 1, üçüncü satırı 2.. diye numaralandırılır. Bu dizinin o satırındaki kaydın sıra endeksidir. Ayrıca burada "adi," "soyadi," "sinav1" .. dizi değişkenin içindeki değerlerin endeks adıdır. Yani bu değerlere atıfta bulunurken, referans yaparken veya bu değerleriekullanmak amacıyla erişirken sıra endeksi ve endeks adıyla hitabederiz. Yukarıdaki sınama amaçlı print() komutuna bakarsanız, birinci öğrencinin ismini "[0][adi]" olarak çağırıyor.
Çok elemanlı ilişkili dizi oluşturmanın bir diğer yolu, yeri geldiğinde böyle bir dizi için yeni bir üye ilgili bilgileri eleman endeksi ve değerler için endeks adı belirterek şöyle bir kod yazmaktan ibarettir. dizi_degiskenler01.php dosyasında şu değişikliği yaparak, dizi_degiskenler02.php adıyla kaydedin
<?php
$ogrenciler[0][adi] = "Özbay";
$ogrenciler[0][soyadi] = "Altun";
$ogrenciler[0][sinav1] = "";
$ogrenciler[0][sinav2] = "";
$ogrenciler[0][not] = "";
// Buraya Buraya başka kodlar girecek
print $ogrenciler[0][adi];
?>
Bir dizi değişkende kaç boyut olacaksa, o kadar içiçe array() ögesi oluşturabiliriz. Buna göre tek boyutlu bir dizi değişken sadece bir array() komutu ile ve sadece değerler verilerek oluşturulabilir. Diyelim ki yukarıdaki öğrenci listemiz sadece öğrencilerin isimlerinden oluşacak. Bu durumda $ogrenciler değişkenine ilişkin satırı şöyle yazabilirdik:
$ogrenciler = array ("Özbay", "Muharrem", "Hasan", "Şahika");
PHP, böyle tek boyutlu bir dizinin örneğin birinci elemanını, "$ogrenciler[0]" adıyla bilir. Böyle bir tek-boyutlu diziyi oluşturmak için PHP bize başka bir kolaylık da sağlar: array() komutunu kullanmadan, doğruca dizinin ögelerine değer vermemiz mümkündür. Yukarıdaki programın sadece PHP bölümünü şöyle değiştirerek, dizi_degiskenler03.php adıyla kaydedin:
<?php
$ogrenciler[] = "Özbay";
$ogrenciler[] = "Muharrem";
$ogrenciler[] = "Hasan";
$ogrenciler[] = "Şahika";
// Buraya başka kodlar girecek
print $ogrenciler[0];
?>
Böyle sırayla dizi değişken oluşturur veya oluşturulmuş bir dizi değişkene ek yaparken, değişkenin sıra numarasını yazmazsak, PHP bunları kendisi sıralar. Yukarıdaki kodun da Browser penceresine "Özbay" yazdırması gerekir. Mevcut tek-boyutlu bir dizi değişkene ek yaptığımızda, be yeni değerin dizinin en altına eklenmesini istiyorsak, sıra numarası yazmamıza gerek yoktur. Mevcut değerlerden birini değiştirmek istiyorsak, o değerin sıra numarasını yazmamız gerekir. Bunu denemek için yukarıdaki kodu şöyle değiştirilim ve dizi_degiskenler04.php adıyla kaydedelim:
<?php
$ogrenciler[] = "Özbay";
$ogrenciler[] = "Muharrem";
$ogrenciler[] = "Hasan";
$ogrenciler[] = "Şahika";
// Buraya başka kodlar girecek
$ogrenciler[0] = "Emre";
$ogrenciler[15] = "Özbay";
print ("Dizideki 1'nci isim: $ogrenciler[0] <br>");
print ("Dizideki 2'nci isim: $ogrenciler[1] <br>");
print ("Dizideki 3'ünci isim: $ogrenciler[2] <br>");
print ("Dizideki 4'üncü isim: $ogrenciler[3] <br>");
print ("Dizideki 5'inci isim: $ogrenciler[4] <br>");
print ("Dizideki 6'ncı isim: $ogrenciler[5] <br>");
print ("..............<br>");
print ("Dizideki 15'nci isim: $ogrenciler[15] <br>");

?>
Bu programın Browser penceresine göndereceği sırada, birinci öğrenci ($ogrenci[0]) olarak bu kez Özbay değil Emre yazdığını göreceğiz.
Bunun sebebi, diziyi oluşturan ilk grup deyimden sonra,
$ogrenciler[0] = "Emre";
satırı ile birinci elemanın değerini değiştirmiş olduk. 15'nci elemana atama yapmakla, PHP'nin $ogrenciler dizisinde 6, 7, 8, 9,.. 14'e kadar boş elemanlar oluşturmasına sebep olduk. Tek boyutlu dizileri de İlişkili Dizi olarak oluşturabilir yani değerlere endeks adı verebiliriz. Daha önce kaydettiğimiz dosyada şu değişikliği yapalım ve dizi_degiskenler05.php adıyla kaydedelim:
<?php
$ogrenci[adi] = "Özbay";
$ogrenci[soyadi] = "Altun";
$ogrenci[sinav1] = "";
$ogrenci[sinav2] = "";
$ogrenci[not] = "";
// Buraya başka kodlar girecek
print $ogrenci[adi];
?>
PHP, $ogrenci adlı değişkenin beş ayrı değeri olduğunu ve bunların "adi," "soyadi," "sinav1"... olduğunu biliyor. Şimdi artık istediğimiz noktada bu değişkenin istediğimiz değerine, o değerin endeks adını yazarak, çağrıda bulunabiliriz; bu değeri yeniden verebiliriz.

Dizi değişkenleri kullanalım
Yukarıdaki paragrafta "..değişkenin istediğimiz değerine, o değerin endeks adını yazarak, çağrıda bulunabiliriz.." dediğimizi görmüş olmalısınız. Dizi veya tekil, değişkenleri oluşturmamızın sebebi, tuttukları değerleri programımızın gereği olan şekilde ve yerde kullanmaktır. Sadece bir değer tutan değişkenleri örneğin print() komutu ile sık sık kullandık. Yukarıda dizi değişken örneklerinde de bazı değişkenleri ve değerlerini çağırdık. Ancak dizi değişkenlerin değerlerinden yararlanabilmek için başka araçlar da vardır. Herşeyden önce dizi değişkenlerin büyüklüğü, boyutu bizim için önem taşıyabilir. Özellikle bir veritabanı dosyasını okutarak oluşturacağımız dizi değişkenin kaç elemanı ve her bir elemanın kaç ögesi bulunduğunu bilmemiz gerekebilir.
Bir dizi değişkenin kaç elemanı bulunduğu, o değişkenin count() özelliği sorgulanarak öğrenilir. count(), dizideki eleman sayısını verir. Şimdi bunu bir örnekle görelim. Daha önce kaydettiğimiz dizi_degiskenler04.php dosyasını açın ve PHP bölümünde şu değişikliği yaparak dizi_degiskenler06.php adıyla kaydedin:
<?php
$ogrenciler[] = "Özbay";
$ogrenciler[] = "Muharrem";
$ogrenciler[] = "Hasan";
$ogrenciler[] = "Şahika";
// Buraya başka kodlar girecek
print ("\$ogrenciler adlı dizide ". count($ogrenciler) ." adet eleman var.");
?>
Bu program Browser penceresine dizimizde 4 eleman bulunduğunu bildirecektir. Şimdi işleri biraz karmaşık hale getirelim! Yukarıdaki kodun, print() satırının yerine şu satırları ekleyerek, dizi_degiskenler06a.php adıyla kaydelim.
print ("\$ogrenciler adlı dizide ". count($ogrenciler) ." adet eleman var.");
print ("<br><br>");
for ($sayac=1 ; $sayac <= count($ogrenciler) ; $sayac++ ) {
print ("\$ogrenciler dizisinin ". $sayac ."'ncı elemanı: " . $ogrenciler[$sayac] ."<br>");
}
Bu programı çalıştırmadan önce, eklediğimiz satırları irdeleyelim. İlk print() komutunun Browser penceresine "yazdıracağı" metinde geçen ters bölü işaretini hatırlıyor olmalısınız. Bu, tek veya çift tırnak içine de almış bile olsak, PHP'nin, bir değişken adını gördüğü zaman onun yerine o değişkenin tuttuğu değeri yazması sebebiyle, $ işareti gibi PHP için özel anlamı olan işaretlerin anlamlandırılmasını önlemek için yaptığımız ve adına o karakteri kurtarma veya ESCaping dediğimiz işlemdir. Bu işlemle, PHP'nin anlamlı işaret değil de metin saymasını istediğimiz karakterlerin önüne ters bölü işareti koyarız: \" gibi. Buradaki örnekte, bu sayede PHP "$ogrenciler" kelimesini değişken adı olarak değil, düz metin olarak görüyor. Ki, aynı komutta aynı kelimeyi tekrar kullandığımızda bu kez değişken adı olarak kullanıyoruz ve bu değişkenin count() ögesinin değerini öğreniyoruz. $ogrenci değişkenin "Özbay," "Muharrem," "Hasan" ve "Şahika" değerleri bulunduğuna göre, bu değişkenin count()'u 4 olacaktır. ("Ozbay" = 0, .. "Şahika" = 3 olmak üzere..) Bu print() komutu, Browser penceresine tahmin ettiğiniz gibi "$ogrenciler adlı dizide 4 adet eleman var." yazdıracaktır. İkinci print() satırı ise ekrana ardarda iki yeni satır işareti gönderecektir. Şimdi karışık noktaya geliyoruz! Burada bir for döngüsü başlıyor. Önce döngünün kaç kez tekrar edeceğini belirleyecek olan değişkeni tanımlıyoruz: $sayac. Sonra bu sayacın kaça kadar çıkacağını belirliyoruz. Bu sayıyı, bize yine count() veriyor. Ve tabiî for döngüsünün devam edebilmesi için gerekli son unsur olan, sayacın arttırılmasını sağlayan deyim var. Programımız bu döngünün içinde, yani dört kez, her seferinde dizinin bir elemanın adını Browser penceresine gönderiyor. Şimdi, hatırlayacaksınız, dizi değişkenlerin elemanlarının bir sıra sayısı vardı. Örneğin "Şahika" değeri, dizinin 3 numaralı, yani dördüncü elemanı; ve bu elemanın değerini ekrana göndermek için şu komutu vermemiz yeterli:
print ($ogrenciler[4]);
Programda ise buradaki endeks sayısını, $sayac değişkeninin o andaki değerinden alıyoruz. Döngünün her seferinde bu değer bir artacağı için bize $ogrenciler değişkeninin o anda hangi elemanının değeri çağırmak istiyorsak, o elemanın endeksini vermiş olacaktır. Ve sonuç olarak programımız, dizideki bütün değerleri Browser'a gönderecektir.
Kimi zaman buradaki örnekte olduğu gibi, dizinin bütün elemanlarını bir for döngüsüyle değil, foreach döngüsüyle bulmak daha kolay olabilir. Kısaca belirtmek gerekirse, foreach döngüsü, bir dizi değişkenin bütün elemanları için, arzu ettiğiniz işi yapar. foreach döngüsünü yazarken komutun kaç kere icra edileceğini bir sayaçla tutmak gerekmez; çünkü döngü, ona adını verdiğiniz değişkenin içindeki bütün değerler bitinceye kadar devam edecektir. Yukarıdaki örnekteki bütün print() ve for satırlarını atarak yerine şunları yazıp ve dizi_degiskenler06b.php adıyla kaydelim.
foreach ($ogrenciler as $ogrenci) {
print ("$ogrenci<br>");
}
foreach döngüsü, bir dizi değişkenin adını içinden değer çekilecek kaynak olarak ister; bunu "as" (olarak) kelimesi izler; sonra diziden alınacak her bir değeri geçici olarak tutacak değişkenin adı verilir. Buradaki print() komutumuz, bu geçici değişkenin tuttuğu değeri Browser'a gönöderecektir. Bu değer ise döngünün her adımında dizi değişkendeki bir değer yani öğrencilerin listesi olacaktır.
Dizi elemanlarının farklı özelliklerine ilişkin değerlere endeks adı verdiğimiz ilişkili dizilerde ise eleman değerlerini çağırmak foreach döngüsünün biraz farklı yazılmasını gerektirir. Perl'e aşina alanların bu dizi türüne "hash" dendiğini hatırlayacaklardır. PHP'de de Perl'ün hash türü değişkenlerinde olduğu gibi, endeks adlarına "anahtar" (key), bu endeksin belirlediği değere ise (evet, doğru tahmin ettiniz!) değer (value) denir. İlişkili dizilerden değer almak üzere foreach döngüsü yazılırken, değerin anahtarını ve değerin kendisini iki geçici değişkene yazmamız gerekir. Daha önce yazdığımız dizi_degiskenler05.php adlı dosyayı açarak mevcut tek satırlık print() kodunun yerine şunları yazın ve dizi_degiskenler07.php adıyla kaydedin:
foreach ($ogrenciler as $anahtar=>$deger) {
print ("$anahtar = $deger<br>");
}
Bu kodu çalıştırmadan once foreach döngüsü üzerinde kısaca duralım: döngü, $ogrenciler dizisini okumaya başladığında içinde, benzetme yerinde ise, iki sütun, ve bir çok satırlar bulacaktır. Bu sütunlardan birincisi, ikinci sütundaki verinin adıdır; foreach, birinci sütundaki veriyi alarak $anahtar adlı geçici değişkenin değeri olarak atayacak; sonra ikinci sütuna geçecek ve bunu alarak $deger adlı geçici değişkenin değeri yapacaktır. Döngü, daha sonra print() komutunu icra edecektir. print() ise ve geçici $anahtar değişkeninin değerini, ardından eşittir işaretini ve son olarak da geçici $deger değişkeninin değerini Browser'a gönderecektir. print() komutunun icrası bitince, foreach, kendisine verdiğimiz $ogrenciler değişkeninde anahtar-değer çiftini ele almadığı satır kalıp kalmadığına bakacak, ve elemanların tümü bitinceye kadar bu işlemi tekrar edecektir. Tabiî, sonuç anahtar ve değerlerin altalta sıralanması olacaktır.
Bir de bu bölümün en başında ele aldığımız çok elemanlı ilişkili diziler vardı. Onların içindeki değerleri acaba nasıl alabilir ve kullanabiliriz? Tabiî yine bir döngü ile. Fakat bu kez, döngü-içinde-döngü kullanmak zorundayız. Böyle bir diziyi gözümüzde canlandırırsak, belki neden iki döngüye ihtiyaç olduğununu daha iyi görebiliriz. Gözümüzün önüne bir tablo getirelim: dizinin her bir elemanı (bizim öğrenimizde öğrenciler9 bir satırda yer almış olsun; sütunlar olarak da bu elemana ait değerler yer alıyor. Sütun başlığı ise, bu değerin endeksi olan anahtar! Şimdi bu bölümün başında yazdığımız dizi_degiskenler0i.php adlı dosyayı açalım tek satırlık print() komutunun yerine şu satırları yazarak dizi_degiskenler08.php adıyla kaydedelim:
foreach ( $ogrenciler as $ogrenci ) {
foreach ( $ogrenci as $anahtar => $deger ) {
print ("$anahtar = $deger <br> ");
}
print ("<br>");
}
Kısaca irdelersek, bu kodda foreach döngüsünün önce çok-boyutlu değişkenimizin bir satırını içindeki bütün anahtar+değer çeftleri ile ele alıp, tümünü $ogrenci adlı değişkene geçici olarak yerleştirdiğini görüyoruz. Bu foreach döngüsünün ilk işi yeni bir foreach döngüsü başlatmak oluyor. Yeni foreach ise sazı eline alır almaz, önce, kendisi çok ögeli bir değişken olan (çünkü içinde bir öğrenciye ait, tüm değişkenler ve onların endeks adları var) $ogrenci değişkeninin içindeki anahtar ve değer çiftlerini tek-tek, $anahtar ve $deger değişkenlerine yerleştiriyor; sonra print () komutu ile, aralarına eşittir işareti koyarak bu değişkenlerin değerlerini Browser penceresine gönderiyor. Bu döngü biter bitmez, ilk foreach yaptıracağı işlere kaldığı yerden devam ediyor; ve ekrana bir yeni satır komutu gönderierek, başa dönüyor; bu kez çok boyutlu dizi değişkenin yeni bir elemana geçiyor. Taa ki, dizinin bütün elemanları ve elemanların bütün ögeleri bitinceye kadar.
Bu noktada bir uyarı: Gerçek programda bir dizinin elemanlarına ilk ulaştığımızda, elemanın içinde değer bulunup bulunmadığını anlamak yerinde olur. Bunu is_array() fonksiyonu ile yapabiliriz. Bu fonksiyon, dizinin içinde değer varsa, True/Doğru, yoksa False/Yanlış karşılığını verecektir. Buradaki örnekte, ilk foreach satırından hemen sonra:
is_array( $ogrenci )
satırını koyarak, dizinin o anda okunan elemanın içinde değer bulunup bulunmadığını anlayabiliriz.

Dizi Değişkenlerin Düzenlenmesi
Dizi değişkenlerin daha verimli şekilde kullanılması için PHP bize bir takım araçlar sağlar. Bunlarla dizi değişkenleri birleştirebiliriz; içinden kesit alabiliriz, sıralayabiliriz veya bazı elemanlarını silebiliriz. Şimdi kısaca bu işlemleri ele alalım:
Dizileri birleştirme: array_merge()
İki veya daha fazla dizinin bütün elemanlarını birleştirerek, ortaya yeni bir dizi çıkartır. Örnek:
$birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika" );
$ikinci_dizi = array ( "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak" );
$yeni_dizi = array_merge ( $birinci_dizi, $ikinci_dizi );
Bu kod ile oluşturulan $yeni_dizi isimli dizi değişkenin hangi elemanlara sahip olduğunu, şöyle bir kodla görebilirsiniz:
foreach ( $yeni_dizi as $yeni_eleman ) {
print (" $yeni_eleman <br>");
}
İkinci dizinin bütün elemanları, birinci dizinin elemanlarının arkasına eklenmiş olmalı. array_merge() işlemi, çok-boyutlu ilişkili dizilere de uygulanabilir; PHP iki dizideki uyumlu-uyumsuz, yani birinde olan diğerinde olmayan bütün anahtar+değer çiftlerini yeni dizide de oluştur. (array_merge() işleminden sonra birleştirilen dizilerin değişmeden kaldığına dikkat edin.)
Dizilere değişken ekleme: array_push()
Bir diziye yeni değişkenler eklemek için, array_push() fonksiyonuna mevcut dizinin adını ve yeni değerleri yazarız. Örnek:
$birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika" );
$yeni = array_push ($birinci_dizi, "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak" );

**mizraklar** · 23.August, 01:02

Burada $yeni adlı değişken sadece $birinci_dizi adlı dizinin yeni eleman sayısını tutar. array_push(), kendisine adını verdiğimiz dizinin içeriğini değiştirir. Yukarıdaki örnekte içine yeni değerler yazılan dizinin elemanlarını görüntülemek için şöyle bir kod yazabiliriz:
print ("\$birinci_dizi adlı dizide $yeni_dizi adet değişken var<br>");
foreach ( $birinci_dizi as $ogrenci ) {
print ("$ogrenci <br> ");
}
Dizinin ilk elemanını silme: array_shift()
Bir dizi-değişkenin ilk elemanını tümüyle silmek için array_shift() fonksiyonunu kullanırız. Bu fonksiyona sadece birinci elemanı silinecek dizinin adını vermek yeter. Örnek:
$birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika" );
$silinen = array_shift ($birinci_dizi);
array_shift(), adını verdiğiniz dizinin içeriğini değiştirir; buradaki örnekte, $silinen adlı değişken dizinin silinen birinci elemanın değerini tutar.

Diziden kesit alma: array_slice()
Bir dizi-değişkenin bütün elemanları yerine bir kesitini kullanmak istiyorsak, bunu array_slice() fonksiyonu ile yapabiliriz. Bu fonksiyona kesit alınacak dizinin adı, kesitin başladığı yer ve kaç adet değişken alınacağı argüman olarak verilir. Örnek
$birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika", "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak");
$kesit = array_slice ($birinci_dizi , 3, 4);
Burada, PHP'ye $kesit adlı yeni dizi değişkene, $birinci_dizi adlı dizinin 3'ncü değerinden itibaren (3 dahil) dört değeri yerleştirmesini bildiriyoruz. array_slice(), adını verdiğimiz değişkenin içeriğine dokunmaz; yeni dizi değişken oluşturulur.
Dizileri sıralama: sort() ve rsort()
Bir dizinin içindeki değerleri alfabetik veya küçükten büyüğe doğru sıralamak için sort() fonksiyonunu kullanırız. Örnek:
$birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika", "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak");
sort ($birinci_dizi);
PHP, dizideki bütün değerleri A'dan Z'ye sıraya sokacaktır. sort() fonksiyonu dizinin içeğini değiştirir. Bir diziyi Z'den A'ya veya büyükten küçüğe doğru sıralamak için de rsort() fonksiyonunu kullanabilirsiniz. (PHP4.0 Türkçe karakterleri tanımıyor.) Bir noktada dikkatli olmak gerekir: bu fonksiyonu ilişkili (değerlerin anahtarı olarak endeks adı bulunan) dizide kullanırsanız, PHP, anahtar değerlerini (endeks adlarını) atar, yerine 0'dan itibaren rakam koyar. Bunu önlemek için, ilişkili dizileri asort() veya ksort() fonksiyonu ile sıralamak gerekir.
İlişkili dizileri sıralama: asort() ve ksort()
İlişkili dizilerin diğer dizi değişkenlere göre farkı, değerlerinin bir de adı bulunmasıdır. Değerlerin adlarına anahtar denir. Bir ilişkili diziyi değerlerine göre sıralamak için asort() fonksiyonu kullanılır. Örnek:
$birinci_dizi = array ( ogr_01=>"Özbay", ogr_02=>"Muharrem" , ogr_013>"Hasan" , ogr_04=>"Şahika");
asort ($birinci_dizi);
PHP, bu diziyi değerler itibariyle alfabetik sıraya sokacaktır. Eğer sıranın değere göre değil de değerlerin anahtarına (burada ogr_01, ogr_02 olan kelimeler) göre yapılmasını istiyorsak, ksort() fonksiyonunu kullanırız. Örnek:
$birinci_dizi = array ( ogr_01=>"Özbay", ogr_02=>"Muharrem" , ogr_013>"Hasan" , ogr_04=>"Şahika");
ksort ($birinci_dizi);
PHP, şimdi bu diziyi anahtarlara göre alfabetik sıraya sokacaktır.
Nesneler
Nesne yönelimli (Object-oriented) programlama icad edildiğinde, geleneksel programlamaya aşina olanlar önce tereddüt ettiler; sonra bunun ne harika bir teknik olduğnunu gördüler ve nesnelerden vazgeçmez oldular. Kabaca tanımlarsak, nesne, kendi değişkenleri ve icra edeceği komutlardan oluşan fonksiyonları ile bir bütündür. Nesneyi bir kere tanımladıktan sonra istediğimiz kadar örneğini oluşturabiliriz. Bir nesnenin yapacağı işten, o nesnenin metodu diye söz ederiz. Bu açıdan bakarsanız, programlarımızda nesneler sadece metodları için işe yararlar.
Diyelim ki programımızda bir "öğrenci" nesnesi oluşturmak istiyoruz. Bu nesnenin içinde adı, soyadı ve notlar gibi değişkenler, ve bu değişkenlerle yapılan bir takım işler bulunsun. İşe nesnenin tabir yerinde ise şablonu olan class'ı oluşturmakla başlayalım; gerisini de yaptıkça görelim.
Bir Nesne Oluşturalım
Bir nesne oluşturmak için önce onu tanımlamamız gerekir. Bunu PHP'nin class deyimini kullanarak yapabiliriz. Bir nesnenin özellikleri (properties) ve metodları (methods) vardır. Şu kodu nesneler01.php adıyla kaydedin:
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Degiskenler</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<B>
<H2>
<?php
class ogrenci {
// özellikleri tanımlayalım
var $adi;
var $soyadi;
var $sinav1;
var $sinav2;
var $not;
// metodları tanımlayalım
function adi_belirle ($n) {
$this->adi = $n;
}
function soyadi_belirle ($n) {
$this->soyadi = $n;
}
function sinav1_belirle ($n) {
$this->sinav1 = $n;
}
function sinav2_belirle ($n) {
$this->sinav2 = $n;
}
function not_hesapla() {
$this->not = ($this->sinav1 + $this->sinav2)/2;
print ($this->adi. " " . $this->soyadi . " için not ortalaması: ". $this->not);
}
}
//Buraya başka kodlar girecek
$ogr1 = new ogrenci();
$ogr1 -> adi_belirle("Şahika");
$ogr1 -> soyadi_belirle("Tabak");
$ogr1 -> sinav1_belirle(7);
$ogr1 -> sinav2_belirle(10);
$ogr1 -> not_hesapla();
?>
</H2>
</B>
</BODY>
</HTML>
Bu programda ogrenci adlı bir nesne tanımlıyoruz; ve daha sonra bir değişken adına new komutu ile bu nesnenin bir örneğini oluşturuyoruz. Nesnelerin yeni bir örneği veya kopyasını çıkartmak ifadeleri aslında yaptığımızı tam anlatmıyor. Nesnenin tanımı bir adet; her new komutu ile bu nesnenin özelliklerine ve metodlarına sahip yeni bir nesne yapmış oluyoruz. Nitekim bu işe insanın dilini dolayan İngilizce bir kelimeyle Instantiation (yeni bir varlığını oluşturma) deniyor. Bu örnekte, $ogr1 adlı değişken gerçekte, ogrenci nesnesinin tam bir örneği: içinde beş değişken ve altı metod var. Nesneyi bir kere tanımladıktan sonra programın daha ileri aşamalarında bu istediğimiz kadar örneğini farklı isimler vererek oluşturabiliriz. Şimdi şu satıra dikkat edelim:
$ogr1 = new ogrenci();
$ogr1 -> adi_belirle("Şahika");
Burada $ogr1'in parametrelerine nasıl değer yazdırdığımızı görüyorsunuz. Nesnenin metodlarından biri olan adi_belirle fonksiyonuna bir değer veriyoruz: "Şahika"; nesne oluşturulurken yazılmış olan bu fonksiyon ise aldığı değeri, kendi ait olduğu nesnenin bir değişkenine kaydediyor:
function adi_belirle ($n) {
$this->adi = $n;
}
Bu ve diğer fonksiyonlarda kullandığımız "$this->" ifadesi, kendisine ulaştırılan değeri bir parametre olarak kullanıyor ve "$adi" değişkenine yazıyor. "this" (bu) kelimesi o anda nesnenin o anda oluşturulmakta olan örneğine göndermede bulunur. "->" işlemcisini kullanarak, istediğimiz nesnenin istediğimiz metoduna veya parametresine değer gönderebiliriz. Bir nesnenin yeni bir örneğini oluşturduğumuz zaman, bu örneğin bütün parametrelerini sağlamak veya bütün metodlarını kullanmak zorunda değiliz.
Yukarıdaki örneğe göre yeni örnekler oluşturarak en az dört öğrencinin not ortalamasını hesabedebilir misiniz? PHP ile Web programcılığı yolunda hızlı adımlarla yol alıyoruz. Bu bölümde gördüğümüz dizi değişkenler ve nesneler, Web sayfalarımızda bir çok işi adeta otomatik hale getirecek unsurlar olarak kullanılacak.
PHP Kaynakları
Güvenlik dahil, PHP konusunda başvurulacak kaynakların bir kısmı şöyle sıralanıyor. Ayrıca bu kitapçığın örnek kodları arasında, PHP Hosting Companies Search the Directory.htm adlı belgede çık sayıda kurum ve firmasın listesini bulabilirsiniz:
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]
[Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

Kaynağı Hazırlayan Hocalarımıza Teşekkür Ediyoruz... Bu Kaynak Nette Paket Halinde Dolaşıyor Aslında Ama Ben Bu yolla Paylaşmak İstedim İndirmeden Zahnetsizce İlgilenen Arkadaşlar Yararlansın

Konu Bilgileri
	Konu Başlığı php Personal Home Page I	Konudaki Cevap Sayısı 7
	Şuan Bu Konuyu Görüntüleyenler	Görüntülenme Sayısı 678

23.August, 00:54	#1 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	php Personal Home Page I Önsöz Rasmus Lerdorf, tarihin ilk dönemlerinde yani Internet'in henüz yayıldığı 1990'ların ortalarına doğru iş arıyordu; hayat öyküsünü bir kişisel sayfada yayınlamak ve başvuracağı yerlere bu sayfanın adresini verebileceğini düşündü. Fakat o dönemde özellikle üniversitelerin Unix ağlarında kurulan Web Sunucularda kişisel sayfa yapmak kolay değildi. Rasmus, kendisi için hazırladığı yazılımın Web'e aşina olmayanlar starafından da kolayca kullanabileceğini düşündü. Bu yazılımın büyükçe bir bölümü Perl dilinden alınmıştı. Adına Personal Home Page (Kişisel Ana Sayfa) dediği bu programın çok tutulması üzerine Rasmus Lerdorf, Internet Sitesi kuran herkesin birinci gün değilse bile ikinci gün farkına vardığı ihtiyacı, yani bir form yoluyla ziyaretçiden gelen bilgileri işlemeyi sağlayan ekleri yazdı ve programın adı PHP/FI (Form Interpreter/Form Yorumlayıcı) oldu. Kimileri programın bu sürümüne PHP2 adını taktı; ve bu ad, programın çok değişmesine ve gelişmesine rağmen uzun süre değişmeden kaldı. Rasmus Lerdorf, 1995'in ortalarında, Zeev Suraski, Stig Bakken, Shane Caraveo ve Jim Winstead ile bir grup kurdu ve PHP'yi Perl'den ödünç alma rutinlerle iş yapan bir paket olmaktan çıkartıp, Nesne-Yönelimli (Object-Oriented) bir programlama dili haline getirdi. Bu grup, bugün PHP4 adı verilen bu dili geliştirmekte ve yeni işlevsellikler kazanması için sürekli çalışmaktadır. PHP, Linux gibi, Açık Sistem kurallarına tabidir; isteyen programda istediği değişikliği yapabilir; ancak bu değişiklikten para kazanamaz ve yaptığı değişiklikleri isteyen herkese açıklamak zorundadır. Linux'un önümüzdeki yıllarda en çok kullanılan işletim sistemi olacağı yolundaki bilgiler kuşkusuz en çok Linus Torvalds'ı şaşırttı. Linux'un bu başarısındaki en önemli anahtar nokta olan açık kaynak geliştiriliyor ve dünyanın heryerinden yazılım geliştiricilerin desteğini alıyor olması. Aynı başarıyı Web yazılım geliştirme dili PHP de gösteriyor. PHP bundan iki yıl öncesine kadar adı duyulmamış basit bir dildi. Ancak şimdi gerek performans gerek destek açısından diğer Web yazılım geliştirme dilleri ile kolayca yarışıyor; hatta bunları fazlasıyla geçiyor. Hemen her türlü işletim sistemiyle çalışıyor olması da cabası. PHP, her türlü veritabanıyla sorunsuz çalışıyor olmasıyla ve Zend derleyicisiyle daha da yaygınlık ve güç kazanacak. PHP ve açık kaynak olarak geliştirilmeye başlanan MySQL'in birlikte kullanıldıklarında yakaladıkları etkinlik binlerce Dolar verilerek alınan veritabanı ve uygulama dilleriyle yarışmanın ötesinde farklara sahip. Türkiye'de PHP oldukça yeni kullanılmaya başlandı. Dünyadaki PHP kullanıcılarının tercih ettikleri PHP editörü PHPed'i bir Türk'ün geliştirmiş olması, hepimize haklı bir gurur veriyor. Ayrıca [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki oluşum çok kısa sürede Türkiye'de PHP'nin layık olduğu yeri alacağını gösteriyor. Bu kitapçığı PHP'nin 4'ncü sürümüne göre yazdık. Burada verdiğimiz örnekleri uyguladığınızda beklenen sonucu alamazsanız, önce sizin sisteminizde kurulu PHP'nin sürümünü kontrol etmelisiniz. Bu kitapçıktaki örnek kodları PC Life dergisinin Internet sitesinde, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinde bulabilirsiniz. Ayrıca bu kitapçıktaki kodların tümünün gerçek bir Web sunucuda nasıl işlediğini görmek için [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine bakabilirsiniz. Bununla birlikte bir programlama dilinin incelikleri, ancak kodlarınızı kendiniz yazarsanız öğrenilebilir. Örnek kodlardan, ancak kendi yazdığınız kodlar beklediğiniz sonucu vermediği taktirde, karşılaştırma amacıyla yararlanmalısınız. Sizi biraz da buna zorlamak için yer yer konuları bu kodların yazıldığı varsayımı ile ele alacağım. Bugüne kadar PHP programlarrına .php3 uzatmasını vermek adeta gelenek halini almıştı; ancak PHP'nin 4'ncü sürümüyle birlikte, konfigürasyon ve INF dosyaları, yapılandırma sırasında işletim sistemlerine ve Web sunucularına varsayılan değer olarak sadece .php uzatmasını tanımasını bildiriyorlar. PHP programlarınıza bundan başka uzatmalar verecekseniz, Linux'ta Apache konfigürasyon dosyasını, Windows'da ise Registry kayıtlarını değiştirmeniz gerekir. İki bölüm olarak sunacağımız PHP kitapçığının birinci bölümünün yazılmasında yurdumuzda PHP kullanıcılarını eğitme ve destekleme hareketinin öncüleri Sayın Kayra Otaner, Serdar Soydemir ve Özgür Akan, değerli yardımlarını esirgemediler. İkinci kitapçıkta yer alacak uygulamaların tümünü bu grup geliştirdi ve Açık Kaynak hareketinin gerçek temsilcileri olduklarını göstererek, serbestçe kullanılmak üzere okuyucularımıza sundular. Kendilerine sonsuz teşekkürlerimizi sunarız. Bununla birlikte bu kitapçıkta varolan hataların tümü bana aittir. PHP Desteği veren sitelerle ilgili not: Bu kitapçıkta bir kaç sayfa ilerledikten sonra, yapmak isteyeceğiniz ilk işlerden birinin ücretli veya ücretsiz PHP desteği veren bir Wes sitesi evsahibi (Hosting) firması aramak olacağını tahmin ediyorum. Bu amaçla aramalarınıza [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden başlamanızı salık veririm. Eğer doğruca böyle bir evsahibi firmaya ulaşmak isterseniz [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine gidebilirsiniz. Kitapçığın sonunda çeşitli PHP kaynaklarının bir listesini de bulabilirsiniz. PHP'ye Giriş C/C++, Pascal, hatta Visual Basic bilen kişiler için PHP öğrenmek hemen hemen bir öğleden sonrayı ayırmak suretiyle yapılabilecek bir iştir. Bu dillere aşina olmayanlar ise belki bir kaç öğleden sonralarını ayırmak zorunda kalabilirler! PHP, bir Script dilidir; yani kodları düz yazı dosyaları halinde kaydedilir ve kullanılacağı ortamda bir yorumlayıcı tarafından yorumlanır. Bu, PHP ile yazacağınız programları, derlemek yani ortaya bir EXE veya çalıştırılabilir başka bir dosya çıkartmaya gerek olmadığı anlamına gelir. Fakat PHP Script'lerinizi çalıştırabilmek için bu dili bilen bir programa ihtiyacınız vardır. Bu programın tek başına (komut istemci penceresinde veya terminal ekranında) çalışması mümkün olduğu gibi, Web Server tarafından da çalıştırılabilir olması gerekir. Başka bir deyişle Web Sunucu programının PHP anlar hale getirilmesini sağlamak zorundayız. PHP yorumcusu, bugün Zend-çekirdeği adı verilen bir Scripting teknolojine dayalı olarak, Zeev Suraski ile Andi Gutmans tarafından sıfırdan, tamamen yeniden yazılmış bulunuyor. Zend, tıpkı Windows Script Host ve mesela Visual Basic for Applications (VBA) gibi, işletim sistemine kendisi ile uyumlu Script dilleriyle yazılmış programları çalıştırma imkanı kazandıran bir teknolojidir (Zend konusunda ek bilgiyi Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinde bulabilirsiniz.) Bugün bu dilin resmî adı "PHP: Hypertext Preprocessor" (Hiper-metin ön-işlemcisi) olarak değiştirildi, ve çeşitli Web Server'ların PHP dili anlaması için gerekli yorumlayıcıları yeniden üretlidi. 20 Ocak 200'de İsrail'de PHP'nin ilk uluslararası konferansı yapıldı ve 4'ncü sürümünün betası ortaya kondu. Peki ama PHP nedir? PHP ile artık oturup her türlü işlevselliği sahip programlar yazabilirsiniz; yani PHP başlı başına uygulama alanları bulabilecek düzeye ulaşmıştır. Başka bir deyişle PHP ile oyun programından tutun veritabanı yönetimine kadar hemen her türlü programı yazabilirsiniz. Bizi bu kitapçıkta ilgilendiren tarafıyla PHP, Web Sunucu'ya bir takım işler yaptırmak için program yazma dilidir. Tıpkı CGI/Perl veya ASP ya da ColdFusion, Java (Javascript değil!) gibi! PHP kodları, oluşturacağımız HTML sayfalarında HTML etiketlerinin arasında kendi özel ayracı içinde yazılır: <html> <?PHP echo ("Merhaba Dünya!"); ?> </html> İster kişisel bilgisayarımızda, ister gerçek Internet ortamında olsun, bir Web Sunucu, ziyaretçinin (Internet istemci programının, Browser'ın) talep ettiği dosya adının uzatması olarak ".PHP," ".PHP2," ".PHP3," veya ".PHP4" görünce, kendine kendine, "Yine bana iş çıktı!" diye düşünür! Çünkü Web Server, uzatması ".htm" veya ".html" olan bir dosyayı, kendi sabit disklerinden birinde bulur ve zahmetsizce, ziyaretçinin bilgisayarına gönderir. Fakat, ".asp," .pl," ".cfm" gibi, ".PHP" uzatması, Web Sunucu'ya bu sayfayı olduğu gibi, alıp ziyaretçinin Browser'ına göndermek yerine, önce PHP yorumlayıcıyı çağırarak, ona teslim etmesi gerektiğini bildirir. PHP yorumlayıcısı (yani Windows ortamında PHP.exe veya 4'ncü sürümle gelen PHP4isapi.dll, Unix ve türevlerinde çalıştırılabilir PHP dosyası), kendisine teslim edilen bu belgede önce " Ne diyorduk? Web Sunucu, ".PHP" uzatmasını görünce telaşa kapılır, bu dosyayı PHP yorumlayıcısına verir ve o da " PHP ve Veritabanı Kişisel bilgisayarınızdaki kişisel Web sunucusuna PHP öğretme işlemine geçmeden önce, hemen hemen PHP'nin ikiz kardeşi sayılan MySQL'den ve onun rakibi PostgreSQL'den kısaca söz edelim. PHP'nin varlık sebeplerinin başında, ticarî Unix ve Microsoft Windows işletim sistemlerinden ayrı, ticarî olmayan Açık Sistem ortamlarında çalışan bir Script dili ile bu dille kullanılabilecek yine Açık Sistem ürünü bir veritabanı erişim ve yönetim aracına sahip olmak gelir. Perl, gerçi PHP'den çok önce Açık Sistem ürünü olarak, isteyen Web Programcısı'nın ücretsiz edineceği bir CGI programlama dili olarak Web'in ilk gününden beri Web Programcısının emrinde idi. Ama Perl, metin dosyalarından yazı çekmek ve bunları biçimlendirerek rapor haline getirmek amacıyla geliştirilen bir dil olduğu için, özellikle veritabanına dayalı işlemlerde programcıya çok güçlük çıkartıyordu. ASP ise (ASP desteği sağlayan ve ücretsiz Web sitesi veren firmaların giderek artmasına ve veritabanı konusunda hem kolaylık, hem de büyük bir etkinlik sağlamasına rağmen) çoğunlukla ücretli Web sitesi aldığımız ticarî amaçlı evsahibi (Hosting) firmalarının sağladığı bir teknoloji olarak görüldü. PHP, tasarımcılarının MySQL ve PostgreSQL teknolojilerini geliştiren kurum ve firmalarla yaptığı yakın işbirliği sonucu ikinci sürümünden itibaren veri-yönlendirmeli Web uygulaması alanında önemli bir araç olarak belirdi. Dolayısıyla, PHP kurulumu dendiği zaman, kendiliğinden, MySQL kurulumu da kastedilmiş olur. Şimdi PostgreSQL da ekleyebiliriz. PHP, bir dildir; MySQL ve PostgreSQL ise bir demet sürücüdür. PHP ile, Web Server'a sayfanızı Internet ziyaretçisine göndermeden önce bir takım komutları icra etmesini, bir takım veri dosyalarını açıp içindeki bilgileri alıp bunları HTML kodlarıyla bezeyip, Browser'a bildiğimiz klasik HTML sayfası olarak göndermesi talimatını veririz. MySQL ve PostgreSQL ise, Windows sistemlerinde Denetim Masası'nda gördüğünüz ODBC Veri Kaynağı Yönetmeni adlı araç gibi, bir vertabanı sunucusu, yani Database Server pprogramlarıdır. Yakın zamana kadar bu iki veritabanı yönetim aracı arasında fazla bir çekişme yoktu. Ancak şimdi özellikle Linux kullanıcıları topluluklarında iki program arasında verimlilik testleri yapılıyor; hangisinin daha iyi olduğnuna ilişkin yoğun bir tartışma sürüyor. PHPBuilder.com uzmanları, yaptıkları bir çok denemede, MySQL'in daha hızlı ve daha etkin çalıştıkları sonucuna varıyorlar. (Bu konuda daha geniş bilgi edinmek için Internet'te www://PHPbuilder.com/columns/tim20000705.PHP3 adresine bakabilirsiniz.) MySQL, bir kullanıcı lisansı 200 Dolar olan ticarî bir program iken 2000 yılı ortalarında GPL (GNU General Public License/GNU Kamusal Lisans) uygulamasına geçmiş ve ücretsiz dağtılır hale gelmiş bulunuyor. Buna göre MySQL'i bir ticarî uygulamanın içinde motor olarak kullanacaksanız üreteci firmaya lisans ücreti ödemeniz gerekir; bunun dışındaki uygulamalar için programı Internet'ten indirerek kullanabilirsiniz. PHP için MySQL'e gerek yoktur. PHP, bir NT veya Win9x tabanlı Web Server'da çalıştırılıyorsa, Microsoft'un ODBC sürücüleri ile çalışabilir; ve ODBC'nin okuduğu bütün veritabanlarından veri çekebilir. (ODBC'nin Unix-Linux sürümü de vardır.) Ayrıca PHP için Adabas, dBase, Empress, FilePro, Informix, InterBase, mSQL, Oracle, Solid, Sybase, Velocis ve bir çok Unix veritabanı yöneticisi için geliştirilmiş add-on (sonradan eklenen) modüller vardır. PHP, bir çok LDAP istemci programı için yazılmış API'lere de sahiptir. PHP ile IMAP, SMTP gibi Internet elektronik mektup protokollerini kullanmak da mümkündür. Biz bu kitapçıkta örneklerimizde ve uygulamalarımızıda MySQ'den yararlanacağız. PHP-MySQL ikilisini kişisel bilgisayarımıza kurmak için önce gerekli programları Internet'ten indirmemiz gerekir. Bunun için şu adreslerden yararlanabilirsiniz: [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] PHP ve Web Sunucusu Bizim açımızdan PHP, bir Web sunucu programıdır; kurulacağı sistemdeki Web sunucusu ile uyumlu olması gerekir. 4'ncü sürümü itibariyle, PHP bütün Unix-türevi sistemler (örneğin Linux) ve Microsoft Windows sistemleri ile uyumludur. Birlikte çalışabileceği Web sunucu programları arasında Apache, IIS, FHTTP, Omni HTTPd, Xitami ve Windows 95/98 için PWS (Personal Web Server) vardır. Gerçek Internet ortamında sunucu programlara PHP yeteneği kazandırma işlemi, Web Pnogramcısı olarak bizi ilgilendirmez; bizim için Internet sitemize evsahipliği yapan Hosting firmasının PHP desteği verip vermediğini bilmek yeter. Fakat tasarımlarımızı sınayabilmek için kendi bilgisayarımıza bir kişisel Web Server kurmak ve bu programı PHP-uyumlu hale getirmek gerekir. Burada sadece iki örnek ele alacağız: Linux için Apache sunucu programı ve MS-Windows için PWS. Bu iki programdan hangisi sizin sisteminize uygunsa onu kendi bilgisayarınıza kuracağınızı varsayarak, şimdi PHP ve MySQL kurulumu ile uğraşabiliriz. PHP ve Linux Sistemleri Kurma işlemine Unix ortamından başlayalım. Burada Unix sistemi dediğimiz zaman Unix'in tekrar bilişim haritasında yerini almasını sağlayan Linux'u kastediyorum. Bunun için önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresini ziyaret etmemiz gerekiyor. Eğer PHP uzmanı olacaksanız, burası sizin ikinci eviniz olabilir. Downloads köprüsünü tıklayarak açılacak sayfada Unix/Linux için kaynak kodunu bilgisayarınıza aktarın. PHP'yi kuracağınız bilgisayarda bir Web sunucu programı yoksa, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden apache_1.3.12.tar.gz (veya daha ileri) dosyasını da indirmeniz gerekir. Unix-Linux sistemleri için bilgisayarınızda "gcc C derleyici" bulunması gerekir. Linux sisteminizde örneğin Red Hat Linux sürüm 5.2 gibi eski bir gcc derleyici varsa, gcc sürüm 2.8.1'i Internet'ten bulmanız gerekir. Linux'ta Program Derlediniz mi? Daha önce hiç Linux programı derlemediyseniz, önce bazı kavramları açıklığa kavuşturalım: tar: (tape archiver) birden fazla dosyayı tek dosya haline getirir ve sıkıştırır. Teyplere yedekleme amacıyla geliştirilmiştir. tar dosyaları sıkıştırılmışsa uzatması .gz, değilse .tar olur. gcc: GNU'nun C derleyicisidir. İnsan tarafından okunabilen kaynak kodlarını makina tarafından okunabilen nesne (object) dosyalarına dönüştürür. C programlama diliyle yazılmış kaynak kodları içeren dosyaların uzantını .c olur. Nesne dosyalarının adının uzantısı genellikle .o olur. Derleyici başlık (header, uzantısı .h olan) dosyalarını bulamazsa derleme hatası verir. make: henüz derlenmemiş kaynak dosyalarını derleyen yardımcı bir programdır. make, derleme talimatlarını Makefile adlı bir dosyadan alır. ld: GNU'nun bağlayıcı (linker) programıdır. Nesne dosyalarını ve kitaplık denen dosyaları birbirine bağlayarak ortaya çalıştırılabilir bir program dosyası çıkartır. Genellikle Makefile'ın içinde linker'ın çalıştırılması talimatı bulunur ve sizin bu programı kullanmanız gerekmez. ldconfig : paylaşılan kitaplık dosyalarını (shared library) arar. Bu dosyalardan birden fazla program tarafından paylaşılır, ve dosya adlarında .so bulunur. ./configure : C derleyecisi ve header dosyalarının nerede olduğunu araştırır, ve vardığı sonuca göre Makefile dosyasında değişiklik yapar. PHP, bir Unix/Linux sisteminde müstakil yorumlayıcı veya Apache Web sunucusunun bir modülü olarak çalışmak üzere derlenebilir. PHP, müstakil yorumlayıcı olarak kurulduğunda, Web sunucusu, her ihtiyaç halinde PHP yorumlayıcısının bir örneğini çalıştırır. Bu, bir süre sonra Web sunucusunun bulunduğu işletim sisteminin yükünün artmasına ve işleyişinde yavaşlamaya yol açabilir. Oysa PHP, sunucunun bir modülü olarak kurulduğunda, bu sakınca ortaya çıkmaz. (Bu özelliği ile PHP, klasik CGI/Perl'ün çalışma tarzından ayrılır, ASP'nin ve ColdFusion'ın çalışma tarzına yaklaşır.) Bununla birlikte kötü niyetle veya beceriksizce yazılmış PHP programları modül olarak kurulmuş PHP'yi çökertirlerse, Web sunucusunu da çökertmiş olurlar; oysa müstakil PHP yorumlayıcı çökerse, Web sunucusuna bir şey olmaz. Burada yapacağımız kurulum işlemi sırasında Linux kurulu olan bilgisayarımıza Apache Web sunucu programını, bu sunucunun kullanacağı güvenli Socket katmanını sağlayacak Mod_SSL programını, bu programın gerektirdiği OpenSSL aracını, MySQL veritabanı sunucusunu ve PHP Scripting dilini kurmuş olacağız. PHP'yi Linux ortamında Apache Web sunucusuna modül olarak kurmak için sırasıyla şu işlemleri yapmamız gerekir (Sisteminizde gzip veya gunzip ile gcc ve GNU make kurulu olduğunu varsayıyorum): 1. Sisteminizi root olarak başlatın ve sıkıştırılmış olarak alacağınız PHP ve Apache dosyalarını geniş yer olan geçici bir dizinde açın, ve o dizine gidin. Sözgelimi, Apache'nin tar-zip olarak sıkıştırılmış kaynak dosyalarının tmp adlı dizinde olduğunu varsayalım: 2. # cd /tmp 3. # gunzip –c apache_1.3.12.tar.gz \| tar xf – Burada, indirdiğiniz Apache sürümü farklı ise onun adını yazacaksınız. Şimdi Apache'yi açtığınız klasöre gidin ve buradaki configure dosyasını çalıştırın: # cd apache_1.3.12 # ./configure --prefix=/usr/local/apache Buradaki örnekte Apache'yi /usr/local/apache dizinine koyduğumuza dikkat edin. Bu dizini, bir çok kurulumun varsayım olarak arayacağı dizin olduğu için tercih ediyoruz. Ama isterseniz siz Apache'yi başka dizine de kurabilirsiniz. 4. Sıra MySQL veritabanı sunucusunda. Linux'ta root oturumunda iken sıkıştırılmış dosyaları indirdiğiniz geçici dizine geçin ve dosyaları açın; sonra oluşturulan dizine giderek, configure komutu ile veritabanı sürücüsünü yapılandırın 5. # cd /tmp 6. # gunzip -dc mysql-3.22.32.tar.gz \| tar xvf - 7. # cd mysql-3.22.32 8. # configure --prefix=/usr/local/mysql Şimdi make komutu ile binary dosyalarını oluşturarak, ve sisteme yükleyelim: # make # make install MySQL'in kullanım izinlerini belirlememiz gerekir. Aşağıdaki komutları yazarken "parola" kelimesi yerine vermek istediğiniz parola kelimesini yazmanız gerekir: # scripts/mysql_install_db # cd /usr/local/mysql/bin # ./safe_mysqld & # ./mysqladmin -u root password 'parola' Kurulum işleminin başarılı olup olmadığını sınamak için, kurulum sırasında oluşturlan örnek veritabanı dosyalarını bulunup bulunmadığını soruşturabilir ve kendimiz yeni bir veritabanı oluşturabiliriz. Bunun için şu komutu yazalım: # BINDIR/mysqlshow -p # mysql -u root -p Sistem "Enter password:" karşılığını verdiğinde, yukarıda kullanım izinlerini belirlerken yazdığınız parolayı yazın; MySQL sunucusu çalışacak ve size kullanıcı izinlerinin bulunduğu "mysql" ve sınama amacıyla oluşturulan "test" adlı iki veritabanının bulunduğunu bildirecektir. Şimdi kendi veritabanımızı oluşturalım. MySQL sunucu komut istemcisi satırına şunu yazın (Bilgisayarın vereceği karşılıklardan ayırt etmek için kendi yazdıklarımızı koyu renkle gösteriyoruz): mysql> create database deneme; Sunucu "Query OK, 1 row affected (0.00 sec)" şeklinde karşılık verecektir. Şimdi bu veritabanını seçerek içinde deneme adlı ve içinde "no" ve "isim" adlı iki alan bulunan bir tablo oluşturalım (MySQL komutları büyük harf-küçük harf ayrımı yapmaz; komutlardan sonra noktalı virgül konur). Burada koyu renkle gösterilen satırlar ve işaretler bize aittir: mysql> use deneme; Database changed mysql> CREATE TABLE books ( -> no int(3) not null auto_increment, -> isim char(50) not null, -> unique(no), -> primary key(no) -> ); Query OK, 0 rows affected (0.00 sec) Bakalım tablomuz başarılı şekilde oluşmuş mu? mysql> show tables; mysql> describe deneme; Field Type Null Key Default Extra no int(3) PRI 0 auto_increment isim char(50) 2 rows in set (0.00 sec) Çok güzel! Hem MySQL'i kurmuş, hem de ilk tablomuzu oluşturmuş bulunuyoruz. MySQL komutlarını daha ayrıntılı öğrenebilmek için MySQL'in [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki sitesini ziyaret edebilirsiniz. Şimdilik MySQL'den çıkalım ve kuruluma devam edelim. 9. Sıra geldi PHP'ye! PHP kaynak dosyasının bulunduğu geçici dizine geçin, ve dosyaları açın; sonra açılan dosyaların bulunduğu dizine gidin: 10. # gunzip -c PHP-4.0.1pl2.tar.gz \| tar xf - 11. # cd PHP-4.0.1pl2 Şimdi configure dosyasını çalıştıracağız; bu komutun bir çok opsiyonu vardır; bunların tümünü görmek istiyorsanız, "configure –help" komutunu verebilirsiniz. Biz sadece PHP'ye MySQL ve Apache opsiyonlarını eklemekle yetineceğiz: 1. # ./configure --with-mysql=/usr/local/mysql --with-xml --with-apache=../apache_1.3.12 --enable-track-vars 1. Oluşan binary dosyalarını program dosyasına çevirerek, yükleyelim: 2. # make 3. # make install Oluşan ini dosyasını lib dizinine koplayalım: # cp PHP.ini-dist /usr/local/lib/PHP.ini PHP.ini dosyasındaki bir çok özelliği değiştirerek, PHP'nin çalışma tarzını ayarlayabilirsiniz; örneğin şu satırı ekleyerek, PHP'nin azamî çalışma süresini arttırabilirsiniz: max_execution_time = 60; Güvenli socket ve Internet Erişimi Katmanı Kuracağınız Web sunucusu gerçek Internet'e açılacaksa, sisteminize Mod_SSL yeteneğini kazandırmanız gerekir. Bu sistemin rsaref-2.0 adında bir eki vardır; ancak Amerika dışında kurulan Web Sunucularda rsaref-2.0 ekinin kurulması gerekmez. Apache sunucusunu sadece PHP dosyalarınızı sınamak amacıyla kendi bilgisayarınıza kuruyorsanız, Mod_SSL kurmak şart değildir. Bu işlemi yapmak zorunda iseniz, önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden openssl-0.9.1c.tar.gz adlı dosyayı, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden de mod_ssl-2.6.5-1.3.12.tar.gz dosyasını indirin. Sonra sırasıyla şu işlemleri yapabilirsiniz: # gunzip -dc openssl-0.9.5c.tar.gz \| tar xvf - # cd openssl-0.9.x #./config --prefix=/usr/local/ssl -L`pwd`/../rsaref-2.0/local/rsaref -fPIC # make # make test # make install # cd .. Şimdi Mod_SSL modülünü Apache ile kullanılacak şekilde kuralım: # gunzip -dc mod_ssl-2.6.4-1.3.12.tar.gz \|tar xvf - # cd # ./configure --with-apache=../apache_1.3.12 # cd .. # cd apache_1.3.12 # SSL_BASE=../openssl-0.9.x RSA_BASE=../rsaref-2.0/local ./configure --enable-module=ssl --activate-module=src/modules/PHP4/libPHP4.a --enable-module=PHP4 --prefix=/usr/local/apache --enable-shared=ssl [...ISS'ler buraya arzu ettikleri diğer opsiyonları ekleyebilirler..] # make Bu noktada sistem binary dosyaların oluşturulduğunu ve kurulumun gerekli güvenlik sertifikalarını istediğini bildirecektir. Sertifika oluşturma konusunda fazla bilgi için, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresine bakabilirsiniz.) Diyelim ki sadece ISS'in yeri, firma adı ve bir iki diğer bilgiden oluşan özel bir sertifika oluşturmakla yetineceksiniz. Bunun için şu komutu girin ve sistemin soracağı sorulara cevap verin: # make certificate TYPE=custom Şimdi Apache'yi yeniden kurabiliriz: # make install Herşey yolunda gittiyse, sistem "You now have successfully built and installed the Apache 1.3 HTTP server," şeklinde başlayan uzun bir mesaj verecektir. Bu durumda Apache sunucusu şu komutla başlatılabilir: /usr/local/apache/bin/apachectl start Apache'yi güvenli iletişim katmanı desteği ile başlatmak istiyorsanız şu komutu yazın: /usr/local/apache/bin/apachectl startssl Bu işlemleri başarıyla bitirmiş olsak bile sistemin çalıştığını kontrol etmemiz gerekir. Önce Apache'nin çalıştığından emin olalım. Bunun için önce Apache'nin yapılandırılmasına PHP'nun eklendiğinden emin olmamız gerekir. Kurulumu buradaki gibi yaptı iseniz /usr/local/apache/conf dizininde bulunan <u>httpd.conf</u> dosyasını açın; ve "addtype for PHP4" satırların önündeki yorum (#) işaretlerini kaldırın; yani bu satır yorum olmaktan çıkıp yapılandırma komutu olsun:</P> #AddType application/x-httpd-PHP .PHP #AddType application/x-httpd-PHP-source .PHPs şeklindeki satırları şu şekle getirin: AddType application/x-httpd-PHP .PHP AddType application/x-httpd-PHP-source .PHPs Şimdi Apache sunucusunu çalıştırabilir ve PHP desteğinin bulunup bulunmadığını sınayabilirsiniz: # cd /usr/local/apache/bin # ./apachectl configtest Syntax OK # ./apachectl start ./apachectl start: httpd started "httpd started" ifadesi bize Apache'nin çalıştığını gösteriyor. Şimdi Browser'ınızı açın ve HTTP sunucusu olarak Apache'nin adresini yazın. Bu, bilgisayarınızın Domain adıdır; Apache'nin kurulu olduğu bilgisayarın IP numarasını da yazabilirsiniz. Şimdi, bir düzyazı dosyasına şunları yazın: __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 00:55	#2 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	php Personal Home Page I <? PHPinfo(); ?> Dosyayı PHP.PHP adıyla Apache'nin Web sunucu için kök dizin saydığı klasöre kaydedin. Browser'ınızın URL adresi alanına sunucu adıyla birlikte dosyanın adını yazın. Aldığınız sonuç, PHP'nin sistem ve sunucu hakkında ayrıntılı raporu ise, kendi kendinizi kutlayabilirsiniz: hem Apache sunucu, hem de PHP çalışıyor! Windows-PWS ve IIS PHP'yi Windows 95/98/NT/2000 işletim sistemlerinden biri ile çalışan bilgisayara kurmak için önce [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden PHP-4.0.1pl2-Win32.zip veya daha ileri sürümdeki zip dosyasını almamız gerekir. Bu dosyayı açın ve içindekileri sözgelimi c:\PHP dizinine kopyalayın. (Dizini oluştururken "PHP," "PHP" veya "PHP" yazdığınıza dikkat edin!) Daha önce Wihdows sistemine PHP 3.x kurmuş olanlar PHP 4.0'ün kurulumumu biraz farklı bulacaklardır. Bu, daha önce PHP kişisel ve Internet amaçlı Web sunucuda (PWS veya IIS) müstakil bir CGI programı olarak çalışırken şimdi buna ek olarak (tıpkı ASP gibi) DLL yoluyla, bir ISAPI modülü olarak çalışmasının sağlanmış olmasından kaynaklanıyor. PHP'yi Windows 95 veya NT4.0 sisteminde kurulu bir PWS veya IIS için kuracaksınız, önce bazı önlemler almanız gerekiyor. NT 4.0 sistemlerinde IIS 4.0'ün bulunduğu Option Pack'in kurulması şart. Windows 95 sistemlerinde ise önce DCOM bileşenlerinin günceleştirilmesi gerekiyor. Bu dosyayı, [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden alabilirsiniz. PHP'yi müstakil çalışan CGI programı olarak kullanmayı düşünseniz bile daha önceki sürümlerinden farklı olarak bazı DLL dosyalarının Windows dizininde sistem alt-dizinine kopyalanması gerekir. Açtığınız Zip dosyasından çıkan ve C:\PHP dizinine kopyaladığınız dosyalar arasında bulunan MSVCRT.DLL ve PHP4TS.DLL adlı dosyaları Windows 9x sistemlerinde WINDOWS dizininde SYSTEM, NT/2000'de ise WINNT dzininde SYSTEM32 dizinine kopya edin. (Windows, MSVCRT.DLL dosyasının kullanılmakta olduğu bildirerek, kopyalamayı reddederse, kopyalamaya gerek yok demektir.) IIS 4.0 ve 5.0 Windows NT/2000'e kurulu olan IIS 4.0 veya 5.0'e PHP desteği kazandırmak için, önce yukarıdaki gibi DLL dosyalarını gerekli yere kopyalayın. Açtığınız Zip dosyasından çıkmış olan PHP.ini-dist isimli düz yazı dosyasını Notepad ile açın ve "extension_dir=" satırını bularak, karşısındaki "./" yazısını silip yerine PHP dosyalarını kopyaladığınız dizinin adını (örneğin C:\PHP) yazın. PHP dizinin adını doğru yazdığınızı kontrol etmekte daima yarar vardır! Sonra ";browscap =" satırını bulun ve önündeki noktalı virgülü kaldırarak karşısındaki "extra/browscap.ini" kelimelerini c:\Winnt\browscap.ini olarak değiştirin. Bu dosyayı, PHP.ini adıyla Winnt dizinine kaydedin. (Windows dizininin Winnt adını taşıdığını varsayıyorum. Sizin Windows dizininiz başka ise, gerekli düzeltmeyi yapmanız gerekir.) Internet Services Manager'ı açın; bu araç, NT 4.0'te Start menüsünde Programs/Option Pack'te, 2000'de ise Control Panel/Administrative Tools'dadır. Açılacak pencerede muhtemelen Default Web Server adını taşıyan Web sunucusunun adını sağ tıklayın: Açılan listede Properties maddesini; açılan kutuda Home Directory sekmesini seçin; Configuration düğmesini tıklayın ve yeni bir Application Mappings satırı eklemek üzere, Executable kutusuna PHP4isapi.dll dosyasının tam yolunu ve adını (örneğin C:\PHP\ PHP4isapi.dll); Extension kutusuna ise .PHP yazın (IIS 4.0'te Method exclusions kutusunu boş bırakın) ve Script engine kutusuna işaret koyun. ISAPI Filters sekmesini seçin. Add düğmesini tıklayarak yeni bir ISAPI filtresi kaydı yapın. Açılacak kutuda filtre adı olarak PHP, yol olarak da PHP4isapi.dll dosyasının bulunduğu dizinin yolunu (örneğin C:\PHP\ PHP4isapi.dll) yazın. IIS'i tamamen durdurun; ama bunun için sadece Internet Services Manager'daki Stop düğmesini tıklamak yetmez; komut istemci (MSDOS Prompt) penceresinde net stop iisadmin yazın. Windows, bu servisin bağlı olduğu diğer bazı hizmetlerin de durdurulacağını bildirince "Y" yazın ve Enter'a basın. Şimdi IIS'i tekrar başlatmak için aynı pencerede net start w3svc yazın. Artık IIS'iniz PHP anlar hale gelmiş olmalı. Bunu, hemen sınayalım. Notepad veya bir başka düzyazı programıyla şunları yazın: <? PHPinfo(); ?> Dosyayı PHP.PHP adıyla IIS'in kök dizin saydığı klasöre kaydedin. Browser'ınızın URL adresi alanına sunucu adıyla birlikte dosyanın adını yazın. Bravo! İşte yeni bir dil öğrenmiş Web sunucuya sahip oldunuz. Browser Yetenek Dosyası: Browscap.ini Windows sistemine kurulu bir Web Sunucu programına (PWS, IIS veya Apache Win32) PHP yeteneği kazandırabilmek için PHP'nin talep sahibi Browser'ın yeteneklerini bir dosyadan okuması gerekir. Bu dosyanın adı browscap.ini dir. Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] dosyasını alarak açın ve çıkacak "browscap.txt" dosyasının adını "browscap.ini" olarak değiştirerek Windows/Winnt klasörüne kopyalayın. PWS 4.0 Windows'un 95/98/SE/Me türlerine kişisel Web sunucu programı olarak Personal Web Server (PWS 4.0) kurulmalıdır. PHP Zip dosyasından çıkacak DLL'leri Windows dizininde System klasörüne kopyaladıktan sonra, Zip dosyasından çıkmış olan PHP.ini-dist isimli düzyazı dosyasını Notepad ile açın ve "extension_dir=" satırını bularak, karşısındaki "./" yazısını silip yerine PHP dosyalarını kopyaladığınız dizinin adını (örneğin C:\PHP) yazın. PHP dizinin adını doğru yazdığınızı kontrol edin! Sonra ";browscap =" satırını bulun ve önündeki noktalı virgülü kaldırarak karşısındaki "extra/browscap.ini" kelimelerini c:\Windows\browscap.ini olarak değiştirin. Bu dosyayı, PHP.ini adıyla Windows dizinine kaydedin. Daha önceki sayfalarda göreceğiniz şekilde Browscap.ini dosyasının dosyasını Windows dizinine kopyalamış olmanız gerekir. (Windows dizininin Windows adını taşıdığını varsayıyorum. Sizin Windows dizininiz başka ise, gerekli düzeltmeyi yapabilirsiniz.) Şimdi, açtığınız PHP Zip dosyasının içinden çıkan PWS-PHP4.reg adlı dosyayı bir düzyazı programıyla, örneğin Notepad ile açın. ".PHP"="[PUT PATH HERE]\\PHP4isapi.dll" yazılı satırı PHP dosyalarını koyduğunuz dizine göre, örneğin şöyle değiştirin: ".PHP" = "C:\\PHP\\PHP4isapi.dll" Burada çok dikkat etmeniz gereken nokta, ters-bölü işaretlerinin başka yerlerde normal olarak yazdığımız gibi bir adet değil, iki adet olmasıdır. Dosyayı kaydettikten sonra, iki kere tıklayın ve Windows'un Registry'de değişiklik yapmayı isteyip, istemediğinize ilişkin sorusuna Evet yanıtını verin. Tamaam! Sizin de PHP bilen bir PWS'iniz oldu. Ama bunu bir sınayalım. Ve bunu bir Merhaba Dünya programı ile yapalım ki, gelenek bozulmasın! Düzyazı programınızla şu metni merhaba.PHP adıyla PWS'in Web için kök dizin saydığı (muhtemelen C:\Inetpub\wwwroot) klasöre kaydedin: <html> <?PHP echo ("Merhaba Dünya!"); ?> </html> Sonra Personal Web Manager kutusunda, Ana başlıklı bölümde, Yayımlama kısmındaki "http://" diye başlayan ve kişisel Web sunucunuzun adı ile devam eden köprüyü tıklayın. Varsayılan Browser'ınız, kişisel Web sunucunuzun ana sayfasını açacaktır. Browser'ın URL adres bölümüne, merhaba.PHP yazın ve klavyede Enter tuşuna basın. Eğer gerçekten PWS'iniz, PHP öğrenmişse, size ve dünyaya merhaba diyecektir. Windows'da Apache! NT sisteminizde ISS değil de Apache for Win 32 Web Server programını çalıştırıyorsanız, sürümüne göre httpd.conf veya srm.conf dosyasına şu ekleri yapmanız gerekir: ScriptAlias /PHP3/"c:/path-to-PHP-dir/" AddType application/x-httpd-PHP3 .PHP3 Action application/x-httpd-PHP3"/PHP3/PHP.exe" Windows'da MySQL PHP, Windows ortamında, Windows'un ODBC sürücülerini kullanarak, sürücüsü bulunan bütün veritabanlarına ulaşabilir. Ancak Windows ortamında geliştirseniz bile, Web sitenizi, Unix tabanlı ve ODBC-uyumlu olmayan bir sunucuya gönderebilirsiniz. Bu durumda sayfalarınızda kullanacağınız verileri muhtemelen MySQL aracılığıyla veritabanından çekeceksiniz demektir. Bu yüzden Windows sisteminize MySQL kurmak ve veritabanlarını bu araçla geliştirmeniz yerinde olur. Unix/Linux ortamında ücretsiz olmakla birlikte MySQL, Windows için bedeli paylaşımlı (shareware) olarak edinilebilir. Benioku dosyasında belirtildiğine göre, programı eğitim amacıyla ve 30 günü aşmamak kaydıyla kullanıyorsanız, ücret ödenmesi gerekmiyor. Diğer durumlarda TCX firmasının Internet'te [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresindeki sitesindeki formları doldurarak lisans alınması gerekiyor. Bu programı, MySQL'in [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] adresinden edinebilirsiniz. Bu adresteki mysql-shareware-3.22.34-win.zip dosyasını alarak, bir geçici dizinde açın. (Sisteminiz gerçek Internet sunucusu olarak ticarî amaçlı hizmet sağlayacaksa şu dosyayı almanız gerekir: [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] ) Shareware sürümünü içeren dosyayı açtığınızda ortaya çıkacak setup.exe programı MySQL'i kuracaktır. MySQL Server'ın Windows'da da tıpkı Linux'ta olduğu gibi çalıştırılması ve durdurulması gerekir. MySQL'in paylaşım sürümünü kullanmak için Windows sistemlerinde mysqld-shareware.exe programını çalıştırmanız gerekir. DOS komut istemcisini açın ve "C:/mysql/bin" dizinine giderek, sırasıyla şu komutları verin: mysqld-shareware mysqlshow mysqlshow -u root mysql mysqladmin version status proc Şimdi MySQL server çalışıyor ve biraz sonra PHP yoluyla kişisel Web Server'ınıza hizmet vermeye hazır demektir. Bu komutları icra ettiğiniz sırada bir hata mesajı ile karaşılaşırsanız, MySQL'in kuruluşunda hata yapmış olabilirsiniz. DOS ekrarında test ve MySQLl veri tabanlarının varlığını ve hizmete girdiğini gösteren mesajlar görürseniz, MySQL güzelce çalışıyor demektir. Bunu bir de Browser ile ve PHP yoluyla sınayalım: Yukarıda IIS'e PHP desteği kazandırma çalışmaları sırasında oluşturmadı iseniz, düz yazı programınızda şu tek satırı yazın; php.php adıyla, kişisel Web'inizin kök dizinine kaydedin: <? PHPinfo(); ?> Browser'ınızı açın; URL hanesine örneğin [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] yazın. Açılacak sayfada iki şeye dikkat edin: MySQL ve ODBC bölümleri var mı? MySQL bölümü varsa; kendinizi yeniden kutlayın! ODBC bölümü yoksa, muhtemelen sisteminizde Microsoft'un Open Database Connectivity (Açık Veribanı Bağlantısı) sürücüleri kurulu değil demektir. (Windows'da Denetim Masası'nda ODBC simgesini görmüyorsanız, MS'un sitesinden gerekli kur programını indirmeniz gerekebilir. Linux'ta ise MyODBC programı ile bu imkanı kazanabilirsiniz.) Bir kere daha tekrar etmek gerekirse, PHP ile veritabanına dayanan sayfalar yapmak için mutlaka ve sadece MySQL sürücülerini kullanmak gerekmez. Bunun yerine MS'un ODBC sürücülerini kullanabilirsiniz. Ancak Web sitenize evsahipliği yapan firmanın size ODBC desteği verip vermediğini öğrenmeniz gerekir. Aslında aynı şekilde, evsahibi firmanın MySQL desteği verip vermediğini de öğrenmek zorundasınız. (PHP ile MS-ODBC sürücülerini kullanabilmek için Andrew Stopford'un ASPToday sitesindeki [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] yazısında geniş bilgi bulabilirsiniz.) Geçmiş olsun. Bana sorarsanız, PHP ile dolu yeni bir hayata başlamak için en önemli adımı attınız. Bundan sonrası, sadece PHP dilini öğrenmekten ibaret. Dilin üretecilerinden Zeev Suraski, bu yılın başında İsrail'de yapılan ilk uluslararası PHP Konferansı'nda "PHP öğrenmek zor mu?" diye soran bir bilgisayar meraklısına şu cevabı veriyordu: "Bir haftadan fazla zaman ayırmanız gerekiyorsa, sizin için zor demektir!" PHP Dili PHP bir Script dilidir; PHP ile yazdığınız "programlar" birer düzyazı dosyasıdır. Dil ögelerini ayrıntılı olarak ele almadan önce bir iki yazım kuralından söz edelim. PHP yorumlayıcısı, bu "programı" çalıştırabilmek için dosyanın içinde PHP komutlarını arar. PHP komutları birinci bölümde gördüğümüz gibi iki şekilde yazılabilir: 1. <?PHP .... ?> 2. <? .... ?> Bunlara PHP komut ayracı denir; birinci türü uzun veya standart ayraç sayılır; ikincisine ike "kısa ayraç" denir. PHP yorumlayıcısının kısa ayraç kullanmasını istemiyorsak, PHP.ini dosyasındaki, short_open_tag = On: satırını short_open_tag = Off; yapmak yeter. Bununla birlikte uzun vadede, PHP programlarınızda HTML yerine XML kullanmak istiyorsanız, şimdiden elinizi uzun ayraca alıştırmanız yerinde olur; çünkü XML etiketleri "<?xml" şeklinde başlar ve "?>" şeklinde biter. ASP ile çalışan Web programcıları "<?" ve ?>" yerine sık sık "<%" ve "%>" yazarlar! PHP dilini gelişterinler., çok yaygın olan bu hatanın PHP programlarının çalışmasına engel olmasını önlemek için bize bir kolaylık sağlıyorlar. Eğer ASP ile çalışan ve daha sonra PHP'ye geçen bir programcı iseniz, PHP.ini dosyasını açarak, asp_tags = Off; satırını short_open_tag = On; yapabilirsiniz. Şimdi artık rahatça ASP ayracını PHP yazmak için kullanabilirsiniz! PHP komutlarınızı daha uzun olmakla birlikte <SCRIPT> etiketiyle de kullanabilirsiniz. Yukarıdaki örnekte oluşturduğumuz merhaba.PHP'yi açın ve şu şekilde değiştirerek, merhaba2.PHP adıyla kaydedin: <HTML> <SCRIPT LANGUAGE="PHP"> print ("Merhaba Dünya!"); </SCRIPT> </HTML> Web sunucusunda bu programı açarsanız, aynı sonucu aldığınızı göreceksiniz. Burada bir yanlış anlamaya yol açmayalım. Javascript veya VBScript gibi HTML kodlarının içine gömdüğümüz ve HTML sayfasının içinde, Web ziyaretçimizin bilgisayarına gönderilen ve orada (istemci-tarafından) icra edilen ve yine aynı şekilde <SCRIPT> etiketi içine koyduğumuz Script kodları ile burada <SCRIPT> etiketi ile ifad eettiğimiz PHP kodlarının icra yerini karıştırmayalım. PHP, nasıl bir ayraç ve etiket ile yazarsak yazalım, daima sunucuda çalıştırılar ve ziyaretçiye asla PHP kodları gösterillmez. merhaba2.PHP'nin çalıştığı Browser'da kaynağı görüntülersek, istemciye gelen kodların saf-ve-temiz HTML olduğunu göreceğiz. PHP kodlarımız, oluşturulmasını istediğimiz sayfanın HTML kodları ile tabir yerinde ise içiçe yazılır. Bunun bir örneği olarak yukarıdaki dosyayı şöyle değiştirerek, merhaba3.adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP ile Merhaba</TITLE> </HEAD> <BODY> <CENTER> <B> <H1> <?PHP print "Merhaba Dünya!"; ?> </H1> </B> </CENTER> </BODY> </HTML> Sayfamızın görüntüsünde hiç bir değişiklik olmamakla birlikte, Browser'a giden HTML kodları önemli ölçüde değişmiş olacaktır. Gerçi burada henüz ihtiyacımız yok; çünkü bir bakışta yazdığımız kodun marifetini anlayabiliyoruz; ama ciddî PHP programcılığına başladığımız zaman, hangi satırda neye niyet ettiğimi anlamamız daima mümkün olmayabilir. Biz kendi programımızı satır satır ezberlesek bile, işbirliği yaptığımız diğer Web programcılarının programımızı anlamalarını sağlamamız gerekir. Bunu, yorum satırları ile yapabiliriz. PHP ayraçları içinde iki türlü yorum bulunabilir: Çok-satırlı yorumlar ve tek satırlı yorumlar. Birinci grubu, başına "/" ve sonuna "/* işaretleri koyarak, ikinci grubu ise sadece başına // işareti koyarak belirtiriz: <HTML> <!- - Bu satır HTML'in yorum satırı Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz.. Browser bu satırları dikkate almaz - - > <HEAD> <TITLE>PHP ile Merhaba</TITLE> </HEAD> <BODY> <CENTER> <B> <H1> <?PHP /* Bu satır da PHP'nin çok-satırlı yorum bölümü.. Bunu da PHP yorumcusu asla dikkate almaz Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz. / print "Merhaba Dünya!"; // Bu ise PHP'nin tek satırlı yorum bölümü // Bu satırları da PHP yorumcusu dikkate almayacaktır. ?> </H1> </B> </CENTER> </BODY> </HTML> PHP'rir bir diğer yorum işareti ise # (Diyez) işaretidir. Bu işaretin başında olrduğu satır da PHP tarafından dikkate alınmaz: <?PHP # Bu satır PHP'nin çok-satırlı yorum bölümü.. # Bunu da PHP yorumcusu asla dikkate almaz # Buraya istediğimiz kadar yorum yazabiliriz. print "Merhaba Dünya!"; ?> Diyez ile yorum haline getirdiğimiz satırların sonuna başka işaret koymaya gerek yoktur. PHP'nin Yapı Taşları PHP, bir programlama dili olarak, değişkenler, değişkenlerin değerleriyle bir işlem yapmayı sağlayan işlemciler, işlemcilerle oluşturulan deyimler ve nihayet bunların tümünü toplu olarak kullanmamızı sağlayan işlevlere (fonksiyonlara) sahiptir. PHP, nesne-yönelimli (object-oriented) bir dil olduğu için, nesne oluşturma imkanına ve bunların kullanılmasını sağlayan metodlara da sahiptir. Bütün bu imkanları kullanarak, PHP ile bir veritabanından veri alarak, bunları HTML etiketlerinin değerleri olarak kullanabiliriz; Web sitemizi ziyaret eden kişilerden bilgi alabiliriz, bu bilgilerle işlemler yapabiliriz. PHP'nin çeşitli komutlarını, deyimlerini ve fonksiyonlarını kullanarak, programımızın çalıştığı Web sunucusunun bulunduğu bilgisayara da çeşitli dosya işlemleri yaptırabiliriz. Bu tür karmaşık uygulamalara geçebilmek için önce, PHP dilinin unsurlarını biraz yakından inceleyelim. PHP programını durdurmak Şimdi belki PHP'yi durdurmayı hiç düşünmüyorsunuz; ama ilerde bir fonksiyonun vereceği sonucun bütün programın durdurulmasını gerektiği zamanlar olabilir. PHP'nin resmî el kitabına bile ilk baskısında konulması unutulmuş olan programı durdurma komutu, exit kelimesidir; hiç bir parametre almadan çalışır. Değişkenler Programcılıkta işlemlerimizi değişkenlerle yaparız. Değişkeni bir kap gibi düşünebilirsiniz. Sözgelimi "Gün," değişkenin adı ise bu değişkenin değeri Pazar, Pazartesi, Salı, vd., olabilir. Her değişken, türüne göre, ya bir ya da daha fazla değer tutar. Adından da anlaşılacağı gibi değişkenin değeri değişir! Bu değişikliği biz yapabiliriz; programın kendisi yapabilir. PHP'de de, bir çok başka bilgisayar programlama dilinde olduğu gibi değişkenlerin içine bir değer konmadan önce tanımlanması mümkündür; fakat gerekli değildir. Değişkenleri adının önüne $ işareti koyarak tanımlarız: $adi; $soyadi; $123; $sevdigiRenk; Değişkenler, harf, rakam veya alt çizgi (_) ile başlayabilirler; bu karakterleri içerebilirler; ama içinde boşluk veya diğer işaretler bulunamaz. PHP değişkenleri her türlü değişken tutabilirler: bir değişkenin adının yazılış şekli onun tutabileceği değerin niteliğini belirlemez. Dolayısıyla, "$adi" değişkenin değeri "Reşit" da olabilir, "1255" de olabilir. PHP'de genellikle değişkenleri değerini atayarak belirleriz: $adi = "Reşit"; $soyadi = "Gülen"; $123 = 123; $sevdigiRenk = "yeşil"; Değişkenler, kullanıldıkları işleme, taşıdıkları değeri verirler: print $adi; komutu, eğer değeri "Reşit" ise "Browser penceresine "Reşit" kelimesini yazdırır. PHP'de özel bir değişkene değişken adı olarak kullanılacak değerleri de atayabiliriz: $adi = "Reşit"; $degisken = "adi"; print $$degisken; Burada Browser penceresine yine "Reşit" kelimesi yazılacaktır; çünkü PHP $degisken adlı değişkenin "adi" adlı değişkeni tuttuğunu bilecek ve iki Dolar işaretini görünce, $degisken'in değerini değil, onun tuttuğu değişkenin değerini yazacaktır. Bu, size şu anda karışık görünebilir. Daha sonra döngüleri gördüğümüzde bu tekniği bir satırlık kod ile yüzlerce değeri yazdırmakta kullanacağız. Bu teknik şöyle de kullanılabilir: $degisken = "adi"; $$degisken = "Reşit"; print "$adi"; print $$degisken; print "${$degisken}"; print "${'adi'}"; Buradaki dört "print" komutu da Browser'a "Reşit" kelimesini yazdıracaktır. PHP'de bir değişkenin tuttuğu değer, bir başka değişkene atanabilir. Bu ya duragan, ya da dinamik olarak yapılır. Duragan yöntemde: $birinci_degisken = "Nurcan"; $ikinci_degisken = $birinci_degisken; $birinci_degisken = "Tülay"; print $ikinci_degisken; Buradaki "print" komutu Browser penceresine "Reşit" kelimesini yazdıracaktır. İki değişken arasındaki değer alış-verişi birinci değişkenin tuttuğu değeri değiştirmeden önce olduğu için, ikinci değişken birinci değişkenin ilk değerini almış oldu. Fakat kimi zaman iki değişken arasındaki değer alış-verişi sürekli (dinamik) olsun isteriz. PHP, buna, ilk atama sırasında & işareti kullanırsak izin verir: $birinci_degisken = "Nurcan"; $ikinci_degisken = &$birinci_degisken; $birinci_degisken = "Tülay"; print $ikinci_degisken; Buradaki "print" komutu ise Browser penceresine "Tülay" kelimesini yazdıracaktır. Çünkü iki değişken arasındaki değer alış-verişi birinci değişkenin tuttuğu değeri değiştirmeden önce halde, ikinci değişkene birinci değişkenin değerini dinamik olarak atamış olduk. Atama işlemi sırasında & işareti kullandığımız için, birinci değişkenin değeri değiştiğinde ikinci değişkenin de değeri değişecektir. Veri Türleri PHP, değişkenlere, tuttukları değere göre farklı bellek alanı tahsis eder; bu bakımdan verilerimizin türü etkin bir programcılık açısından önem taşır. Ayrıca PHP, diğer bütün programlama dilleri gibi belirli veri türleri ile belirli işlemleri yapar veya yapamaz. Örneğin, ancak iki sayı arasında aritmedik toplama yapılabilir. İki metin tutan değişken aritmetik olarak toplanamaz; ancak içerdikleri değerler ardarda eklenebilir. Ne var ki, PHP sizin aritmetik toplama mı, yoksa ardarda ekleme mi yapmak istediğinizi bilmek durumunda değildir. (PHP'ye 'muazzam dil' dedik; içinde yapay zekâ var demedik!) Dolayısyla değerleri 5 ile 6 olan iki değişkeni topladığınız zaman ortaya 11 yerine 56 çıkarsa, kabahati PHP'de değil, değişkenlere veri atayan kişide (büyük bir ihtimalle kendinizde) aramalısınız. PHP açısından dünyada altı tür değer vardır: Tamsayı (Integer): 5,124, 9834 gibi * Çift (Double): 3,567 gibi * Alfanümerik (String): "Reşit" gibi * Mantıksal (Boolean): doğru (true)/yanlış (false) gibi * Nesne (Object) * Dizi (Array) Bazı uzmanlara göre, gerçekte PHP'de mantıksal (boolean) değişken türü yoktur. B kanının sebebi, PHP'nin true (doğru) ya da false (yanlış) olarak atadığımız değerleri 1 ve boş/null değerlere çevirmesi, mantıksal olarak sorgulandığında 0 dışındaki tam ve ondalık değişkenleri TRUE, 0'ı FALSE sayması, ve boş alfanümerik değişkenleri FALSE, dolu alfanümerik değişkenleri ise TRUE olarak değerlendirmesidir. Ancak daha sonra gereceğimiz gibi PHP, Mantıksal/Boolean adında bir değişken değiştirme fonksiyonuna sahiptir ve bu tür değişkenlerin türü sorulduğunda "boolean" karşılığını verir. Tür Değiştirme Değişkenlere atadığımız değerlerinin türlerini genellikle biliriz; ama yüzlerce değişkenle uğraştığımız bir Web programında değişken türünü unutmak çok kolaydır. Kimi zaman da değişkenlere program yoluyla değer atarız; başka bir deyişle programımız bazı değişkenleri kendisi oluşturabilir, ve bunlara kendisi değer atayabilir. Bu tür program yoluyla atanan değerlerin de türünde kuşkuya kapıldığımız anlar olabilir. Bir değişkenin değerinin türü hakkında kuşkunuz varsa, en emin yol bunu PHP'nin kendisine sormaktır. Bu sorgulamayı gettype() fonksiyonu ile yaparız. Şimdi, bir PHP programı yazalım, bir takım değişkenlere değerler atayalım ve bunların türlerini PHP'ye soralım. Bir düzyazı programı ile şu metni yazın ve turler.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Degisken Turleri</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <B> __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 00:56	#3 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	PHP Personel Home Page I <H2> <?php $sayi = 5; print("Birinci değişkenin adı: \$sayi<br>"); print("Değeri : "); print "$sayi<br>"; print("Türü : "); print gettype( $sayi ) ; //tamsayi/integer print "<br>"; print "<br>"; $alfanumerik = "Reşit"; print "İkinci değişkenin adı: \$alfanumerik<br>"; print "Değeri : "; print "$alfanumerik<br>"; print("Türü : "); print gettype( $alfanumerik ) ; //alfanümerik/string print "<br>"; print "<br>"; $ondalik = 5.1234; print "Üçüncü değişkenin adı: \$ondalik<br>"; print "Değeri : "; print "$ondalik<br>"; print("Türü : "); print gettype( $ondalik ) ; //çift,ondalık/double print "<br>"; print "<br>"; $mantiksal = true; print "Üçüncü değişkenin adı: \$mantiksal<br>"; print "Değeri : "; print "$mantiksal<br>"; print("Türü : "); print gettype( $mantiksal ) ; //mantıksal/boolean print "<br>"; print "<br>"; ?> </H2> </B> </BODY> </HTML> Bu programı çalıştığımızda karşımıza şöyle bir görüntünün gelmesi gerekir: Burada mantıksal (boolean) değer olarak doğru anlamına true değeri atadığımız halde, PHP'nin bu değişkenin değeri olarak 1'i gösterdiğine dikkat edin. PHP'de bir fonksiyon, elde ettiği değer doğru ise sonuç olarak 1 değerini verir. (Yanlış/false değerinin neye çevrildiğini bulabilir misiniz?) Kimi zaman bir değişkene atadığımız değerin türünü değiştirmek gerekir. Bunu settype() fonksiyonu ile yaparız. Elimizde böyle bir imkan var diye, bir değişkenin alfanümerik (String) olan değerini sayıya çevirebileceğini sanmayın. PHP buna çok kızar! Şu örneği de tur_degistir.php adıyla kaydedelim: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Degisken Turleri</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <B> <H2> <?php $degisken = 5.67890; print("Değişkenin değeri : "); print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double print "<br>"; print "<br>"; print "İlk değiştirme işlemi: Alfanümerik/String:<br>"; settype( $degisken, string ); //alfanümerik/string print "Değeri : "; print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; //alfanümerik/string print "<br>"; print "<br>"; print "İkinci değiştirme işlemi: Tamsayı/Integer:<br>"; settype( $degisken, integer ); //Tamsayı/Integer print "Değeri : "; print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; //Tamsayı/Integer print "<br>"; print "<br>"; print "Üçüncü değiştirme işlemi: Ondalık/Double:<br>"; settype( $degisken, double ); //çift,ondalık/double print "Değeri : "; print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double print "<br>"; print "<br>"; print "Dördüncü değiştirme işlemi: Mantıksal/Boolean:<br>"; settype( $degisken, boolean ); // Mantıksal/Boolean print "Değeri : "; print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; // Mantıksal/Boolean print "<br>"; print "<br>"; ?> </H2> </B> </BODY> </HTML> Bu programı çalıştırdığımızda, ilk atadığımız değerin ondalık/double olarak belirlendiğine dikkat edin. Bu değerin türünü alfanümerik/string olarak değiştirdiğimizde değişmediğini görüyoruz. Fakat tamsayı/integer'a çevirdiğimizde PHP değerin tamsayı bölümünü alıyor; ondalık-kesir bölümünü atıyor. Nitekim daha sonra değişkerin türünü yeniden ondalık yaptığımız halde, atılan bu bölüm geri gelmiyor. Son olarak değişkeni mantıksal ifade olarak değiştirdiğimizde, değerin doğru/true olduğunu anlıyoruz; değer olarak bize 1 dönüyor. PHP, sıfır dışındaki tüm değerleri doğru/true'ya çevirir; sıfır'ı ise yanlış/false olarak atar ve boş/null değer verir. Şu anda PHP'yi tam bilemediğimiz için nerede kullanılır kestiremiyoruz, ama diyelim ki burada olduğu gibi, değişkeni bir daha düzelmeyecek şekilde değişikliğe uğratmak istemeyebiliriz; fakat yine de değerinin türünü değiştirmek isteyebiliriz. Bunu da nerede kullanabiliriz, şu anda bilmiyoruz. Ama diyelim ki, böyle bir işlem yapmaya ihtiyacımız oldu! Hatırlıyor musunuz, biraz önce özel bir şekilde bir değişkene başka bir değişkenin adını değer olarak vererek, aslında bu değişkenin ilk değişkenin değerini almasını sağlamıştık. Burada da aynı tekniği kullanabiliriz. Bu kodu da tur_kopyala.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Degisken Turleri Kopyalama (Casting)</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <B> <H2> <?php $degisken = 3.1418; print("Değişkenin değeri : "); print "$degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $degisken ) ; //çift,ondalık/double print "<br>"; print "<br>"; print "İlk kopyalama işlemi: Alfanümerik/String:<br>"; $kopya_degisken = ( string ) $degisken; //alfanümerik/string print "Değeri : "; print "$kopya_degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $kopya_degisken ) ; //alfanümerik/string print "<br>"; print "<br>"; print "İkinci kopyalama işlemi: Tamsayı/Integer:<br>"; $kopya_degisken = ( integer ) $degisken; //Tamsayı/Integer print "Değeri : "; print "$kopya_degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $kopya_degisken ) ; //Tamsayı/Integer print "<br>"; print "<br>"; print "Üçüncü değiştirme işlemi: Ondalık/Double:<br>"; $kopya_degisken = ( double ) $degisken; //çift,ondalık/double print "Değeri : "; print "$kopya_degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $kopya_degisken ) ; //çift,ondalık/double print "<br>"; print "<br>"; print "Dördüncü kopyalama işlemi: Mantıksal/Boolean:<br>"; $kopya_degisken = ( boolean ) $degisken; // Mantıksal/Boolean print "Değeri : "; print "$kopya_degisken<br>"; print("Türü : "); print gettype( $kopya_degisken ) ; // Mantıksal/Boolean print "<br>"; print "<br>"; ?> </H2> </B> </BODY> </HTML> Bu programın can alıcı noktası örneğin "$kopya_degisken = ( boolean ) $degisken;" şeklindeki komut; burada $kopya_degisken adlı değişkene $degisken adlı değişkenin değerini (eşittir işareti ile) kazandırırken, arada yeni değişkenin kazanmasını istediğimiz türün adını parantez içinde yazıyoruz. Burada gerçekte, $degisken adlı değişkenin değerine hiç bir şey olmuyor. Bu programı çalıştırırsanız, ilk değerin ontalık kısmının önceki örnekte olduğu gibi değişim işlemi sonunda tamamen yok olmadığını görebilirsiniz. $degisken adlı değişkenin değeri değişmeden durduğu için üçüncü adımda yıptığımız ondalık tür olarak kopyalama sonucu yeni değişkenin değeri yine kesiri ile karşımıza çıkıyor. Fonksiyon PHP'nin gettype() ve print() gibi, kendi içinde bulunan kullanılmaya hazır bir çok fonksiyonu vardır. Daha sonra kendi fonksiyonlarımızı yazmanın yollarını da göreceğiz. Programcılık dilinde ister dile ait olsun, ister kendimiz yazmış olalım, bir fonksiyonu kullanmaya "fonksiyon çağırma" denir. Fonksiyonlar da fonksiyon çağırabilirler. Çağrılan bir fonksiyon ya kendisinden beklenen işi yapar, ya da kendisini çağıran işleme veya fonksiyonu bir değer sunar. Buna fonksiyondan dönen değer denir. Escape turler.php dosyasını yazdıysanız, şu satırdaki, ters-bölü işareti dikkatinizden kaçmamış olmalı: print "İkinci değişkenin adı: \$alfanumerik<br>"; Daha önce gördük ki, tek veya çift tırnak içine de alsak, PHP, bir değişken adını gördüğü zaman onun yerine o değişkenin tuttuğu değeri yazar. PHP bunu, değişken adının başındaki $ görerek yaparak. $ işareti gibi PHP için özel anlamı olan işaretlerin anlamlandırılmasını önlemek ve bu işaretleri düz metin saymasını sağlamak için bu işaretlerin önüne ters-bölü işareti koyarız. Buna o karakteri kurtarma veya ESCaping denir. PHP'nin anlamlı işaretleri ve bunların ESCape-yazılışı şöyledir: \' Tek tırnak \" Çift tırnak \\ Ters-bölü \$ Dolar işareti \n Yeni Satır (New Line) \r Satır Başı (Return) \t Sekme (Tab) karakteri Dört yararlı fonksiyon PHP'de değişken değer türü değiştirmekte kullanabileceğimiz kullanılmaya hazır fonksiyon vardır. ilerde döngüleri ele aldığımızda daha çok anlam kazanacak olan bu değişkenleri şimdilik bir kenara kaydedin: isset() ve unset() PHP, bir değişken tanımlandığı anda, sanki içinde değer varmış gibi, bilgisayarın belleğinde yer ayırır. Bu bazen bilgisayarın kıt kaynaklarını zorlayabilir. isset() fnksiyonu, PHP'nin bir değişkenin içinde değer bulunup bulunmadığını sınamasını sağlar. unset() ise varolan bir değişkeni yok eder. Bu iki fonksiyonu birlikte kullanabiliriz ve boş değişkenleri yok ederek, bilgisayarın belliğinde yer açabiliriz: if (isset($bir_degisken)) { print( $bir_degisken ); } else { unset($bir_degisken); } __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 00:57	#4 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	PHP Personel Home Page I Bu kod parçası, $bir_degisken isimli dğişkenin içi boş değişse, içeriğini görüntüleyecek, içi boş ise varlığına son verecektir. empty() isset() fonksiyonun tersi işleve sahiptir; bir değişkene değer atanmamışsa, veya değeri sıfır veya boş alfanümerik (null string) ise, doğru (True) değeri verir. $bir_degisken = 123; echo empty($bir_degisken); $bir_degisken = ""; echo empty($bir_degisken); Bu program parçası Browser penceresine sadece empty() fonksiyonun doğru sonuç verdiği birinci echo() deyiminde 1 yazdıracaktır. is_string(),is_integer(),is_double(), Sınadıkları değişkenin aradıkları türden değer içermesi halinde doğru 'True) sonuç verirler. <?php $a = 6.567; if (is_double($a)) { print ("A Double'dır<br>"); } $b = "Reşit"; if (is_double($a)) { print ("B String'dir<br>"); } $c = 6; if (is_int($c)) { print ("C Integer'dır<br>"); } ?> Bu kod, Browser penceresine "A double'dır, B String'dir, C Integer'dır" yazdıracaktır. PHP'de bu fonksiyonlara benzeyen fakat başka tür değer arayan şu fonksiyonlar da vardır: is_array(), is_object. intval(), doubleval(), doubleval() Bir değişkenin değerinin türünü başka bir türe çevirmeye yararlar. intval(), ortaya çıkartacağı tamsayı değişkenin 10 tabanlı (decimal) veya 16 tabanlı (hexadecimal) olmasını sağlayan ikinci bir argüman alabilir: <?php $a = "123ABC"; $b = inval($a, 16) print ($b); ?> Bu program Browser penceresine, 123'ün hexadecimal ifadesi olan "1194666" yazdıracaktır. İşlemciler (Operatörler) Yukarıdaki örnekleri birlikte yaptıysak, = işaretini bol bol kullandık ve böylece PHP'nin bir çok operatöründen biriyle tanıştık. Buna PHP dilinde "atama operatörü" denir. Bu işlemci sadece yukarıda kullandığımız gibi, bir değişkenin bir değere eşitliğini ilan etmek amacıyla kullanılmaz. Örneğin: print ( $sayi = 123 ) ; ifadesinde olduğu gibi, bir fonksiyonun içinde de hem atama işlemi yapılabilir; hem de işlem yürütülür. PHP'nin aritmetik, birleşik-atama, birleştirme, karşılaştırma ve mantıksal sınama operatörleri vardır. Aritmetik işlemciler: + Toplama 6+5 = 11 - Çıkartma 6-5 = 1 / Bölme 6/5 = 1.2 * Çarpma 65 = 30 % Kalan (Modulus) 6%5 = 1 Aritmetik işlemleri gerçek sayılarla yaptığımız gibi, tuttuğu değer sayı olan değişkenlerle de yapabiliriz. Daha önce, PHP'de değişken tanımlar ve bunlara değer atarken sayı olan değişkenleri tırnak işareti kullanmadan, alfanümerik değişkenleri ise tırnak içinde yazdığımızı hatırlayacaksınız. Bu, geleneksel hale gelmiş olan bir programcılık alışkanlığıdır. PHP, tırnak kullanmasanız da bir değişkenin sayı olup olmadığını anlar; daha sonra bu değişkenlerle aritmetik işlem yapabilir. PHP ayrıca rakamla başlayan alfanümerik değişkenleri sayı olarak kullanmaya kalktığınızda, bu değerin başındaki bütün rakamları sayı olarak kabul eder. PHP açısından harf veya işaretle başlayan alfanümerik değişkenlerin sayı olarak değeri sıfırdır. Örnek: $a = 6; $b = "22/A" print ($a + $b) sonuç olarak 28'i verecektir; veya $a = 6; $b = "A/22" print ($a + $b) sonuç olarak 6 çıkacaktır. Bu küçük deneyi yaparsanız, PHP ile program yazarken hangi değişkenin ne sonuç vermesi gerektiğini dikkatle düşünmek zorunda olduğunuzu görürsünüz. Bir kişinin geliri ile adresini toplamak, programcı olarak arzu ettiğiniz bir işlem olmayabilir! Bununla birlikte elimizde bir kişinin adı ve soyadı ayrı değişkenler halinde ise, bunları birbirine ekleyerek (concatenation) ortaya yeni bir alfanümerik değişken çıkartabiliriz: <?php $adi = "Reşit"; $soyadi = "Muhtar"; $adi_soyadi = $adi . " " . $soyadi; print ("<br>"); print ($adi_soyadi); print ($adi . "'nın soyadı " . $soyadi . "'dir.") ?> Bu örnekte, sadece ekleme yoluyla yeni bir değişken oluşturmakla kalmıyoruz; fakat alfanümerik değişkenleri, başka metinlerle de birbirine ekleyebildiğimizi görüyoruz. Bu işlemi nokta işaretiyle (.) yapıyoruz. Bu işlemciyle sadece değişkenlerin değerlerini değil fakat metinleri de birbirine ekleyebiliriz: <?php print ("İyileri iyikleri ile alkışla; " . "..." . "ve sen soluklarında daima Mesîh ol..! ") ?> PHP'nin atama işlemcisinin eşittir (=) işareti olduğunu hatırlıyorsunuz birleşik-atama (combined-assignment) işlemcileri, bu işarete diğer aritmetik işlemciler eklenerek oluşturulur. İşlemci Örnek Anlamı += $a += 5 $a = $a + 5 -= $a -= 5 $a = $a - 5 /= $a /=5 $a = $a / 5 = $a = 5 $a = $a 5 %= $a %= 5 $a = $a % 5 .= $a .= "metin" $a = $a" metin" Bu işlemi zihnimizde, "A değişkeninin mevcut değerine 5 ekle, çıkan sonucu A değişkenin yeni değeri yap!" şeklinde canlandırabiliriz. PHP'nin karşılaştırma yapması için kullandığımız işlemciler ise işlem işaretinin sağı ve solundaki değerleri veya değişkenlerin değerlerini işaretin belirttiği karşılaştırmayı yaptıktan sonra ortaya ya doğru (true) ya da yanlış (false) sonucunu çıkartırlar. Söz gelimi, değeri 6 olan değişkenin 5'ten büyük olup olmadığını sınarsak, sonuç doğru; 5'ten küçük olup olmadığını sınarsak sonuç yanlış çıkacaktır. PHP'nin karşılaştırma işlemcileri şunlardır: İşlemci Örnek Örnek $a=6 ise: == eşitse $a == 5 Yanlış/False != eşit değilse $a != 5 Doğru/True === aynı ise $a === 5 Yanlış/False > büyükse $a > 5 Doğuru/True < küçükse $a < 5 Yanlış/False <= küçükse $a <= 5 Yanlış/False veya eşitse >= büyükse $a >= 5 Doğru/True veya eşitse PHP'nin karşılaştırma işlemcileri hem tam ve ondalık sayı türü değerlerle, hem de alfanümerik değerlerle kullanılabilir. Daha ileri aşamalarda, bazen değişkenlerimizin karşılaştırmasının bu kadar basit olamayacağını; kimi zaman iki grup değişkenin karşılaştırılması gerektiği durumların bulunduğu göreceğiz. Diyelim ki, bir öğrencinin başarılı sayılması için hem vize notunun, hem de yılsonu sınav notunun belirli sayılardan büyük olması gerekiyor. Bu durumu ancak karmaşık-mantıksal sınamadan geçirmemiz gerekir. Bu sınamayı iki ayrı sınama sonucu ile birlikte kullanırız. Örneğin: vize notu yeterli - final notu yetersiz = kalır (yanlış/false) vize notu yeterli - final notu yeterli = geçer (doğru/true) PHP'de bu karşılaştırmayı iki grubun arasına koyduğumuz işaretlerle yaparız İşaretin sağ ve sol tarafının doğruluğu veya yanlışığı işarete göre nihai sonucun doğru veya yanlış olmasını sağlar. Bu karşılaştırmaları yaparken şu işlemcileri kullanırız: İşlemci Adı Anlamı Örnek \|\| veya sol veya sağ doğru doğru \|\| yanlış = doğru or veya sol veya sağ doğru doğru \|\| yanlış = doğru && ve sol ve sağ doğru doğru \|\| yanlış = yanlış and ve sol ve sağ doğru doğru \|\| yanlış = yanlış Xor Şartlı-veya Sadece sol veya sağ doğru doğru \|\| yanlış = doğru ! Değil sol veya sağ yanlış doğru \|\| yanlış = doğru "veya" ve "ve" sınamaları için iki ayrı işlem işareti bulunmasının sebebi, PHP'nin işlem sırasıyla ilgilidir. Birazdan oraya geliyoruz. Şimdi, kavranması kolay olmayan ikili mantıksal sınamalara bir örnek verelim; yukarıda öğrencinin durumunu PHP komutu olarak yazalım. <?php $vize = 45; $final = 65; if ($vize >= 50 && $final >= 50) { print ("Öğrenci geçti!"); } else { print ("Öğrenci kaldı!"); } ?> <P< yazmamız şöyle kodu durumda Bu için!) alıştırma sırf Ama oldu. örnek bir kötü (Kabul; aranabilir. şartı olması yüksek 65?den ortalamasının notlarının final ve vize da ya notunun sömester birinci yüksek, 45?dan yılsonu için sayılması geçmiş öğrencinin Örneğin, olabilir. karmaşık daha işlemleri karşılaştırma> <?php $vize = 45; $final = 65; $ilk_sem = 45; $ortalama = ($vize + $final) / 2; if (($vize >= 45 && $final >= 45) and ($ilk_se >= 65 \|\| $ortalama >= 65)) { print ("Öğrenci geçti!"); } else { print ("Öğrenci kaldı!"); } ?> Burada, PHP önce \|\| veya && işaretinin sonucunu bulacak sonra and veya or işlemcisinin gereğini yapaçaktır. Bu kodun vereceği sonucu, bilgisayarda çalıştırmadan tahmin edebilir misiniz? İpucu: Bu öğrencinin yerinde olmak istemezdim! İşlem önceliği deyince.. Bütün programlama dilleri gibi PHP için de işlemlerin hangi sırada yapıldığı önem taşır. "5 + 4 * 2" işleminin sonucu, önce 5 ile 4'ün toplanması ve sonucun 2 ile çarpılması halinde başka, 4'ün 2 ile çarpılması ve sonucun 5 ile toplanması halinde başka olacaktır. Bu bakımdan, PHP'nin hangi işlemi önce yaptığı, hangi işlemi sonra yaptığını bilmemiz gerekir. PHP'deki işlemlerin yapılış sırası şöyledir: ++ ve -- / * % + - < <= => > == === \| = && \|\| = += -= /= %= .= and xor or r. Bir Arttırmak veya Azaltmak için Değerleri sadece 1 arttırmak veya azaltmak için PHP, bir kolaylık sağlar: $a++ veya ++$a: $a'nın değerini 1 arttırır; $a-- veya --$a: $a'nın değerini 1 eksiltir. ++ veya -- işaretinin değişken adından önce veya sonra olmasının sonucu farklı olur. İşaretler değişkenin adından önce ise PHP önce değişkenin değerini bir arttırır veya eksiltir, sonra bu yeni değeri işleme katar; işaretler değişken adından sonra ise, PHP değişkenin o andaki değerini işleme kadar, sonra değeri bir arttırır veya eksiltir. Sabit Değerler İster Web, ister Web-dışı amaçlı olsun, bir programın bazen başındanh sonuna kadar değeri değişmeyen değişkene ihtiyacı olabilir. "Değeri değişmeyen değişken" teriminin anlamsız olduğu kanısında iseniz, bunlara sabit değerler adını da verebilirsiniz! PHP'de sabit değerler, Script boyunca değişmeden kalır. Sabit değerler, değişkenlerden farklı şekilde oluşturulur. Bunun için PHP'nin define() fonksiyonunu kullanırız. Bu fonksiyonun yazım kuralı şöyledir: define ("SABIT_DEGER", değer); Burada SABIT_DEGER yerine, tanımlamak istediğimiz sabit değere vereceğimiz isim, değer yerine de sabit değeri yazarız. Örnek: <?php $Dolar_miktar = 125; define ( "DOLAR_KURU", 625675); $TL_Tutar = $Dolar_miktar * DOLAR_KURU; print ($TL_Tutar); ?> Burada tanımladığımız DOLAR_KURU sabit-değeri, tıpkı bir değişken gibi kullanılabilir. Fakat bir sabit değeri tanımladıktan sonra içeriğini değiştiremezsiniz. Sabit değer ile aynı ismi taşıyan değişken oluşturmak mümkündür; ancak aynı ismi taşısa da bir sabit ile değişkeni (birinin adının önünde $ işareti bulunduğu için) karıştırmak kolay olmasa gerek. Tanımlanmış olan bir sabiti yeniden oluşturamayız; ama buna teşebbüs ettiğimizde PHP hata vermez. Bir sabit değerin oluşturulmuş olup olmadığını defined() fonksiyonu ile anlayabiliriz: <?php $Dolar_miktar = 125; if (defined( "DOLAR_KURU" )) { echo ("Sabit değer daha önce tanımlanmıştı.<br>"); } define ( "DOLAR_KURU", 625675); $TL_Tutar = $Dolar_miktar * DOLAR_KURU; print ($TL_Tutar); ?> Bu programı, bu şekilde ve define() komutunu en üst satıra alarak çalıştırırsanız, ikinci çalıştırışınızda programın sabit değeri yeniden oluşturmayı reddettiğini görecektiniz. Sabit değerleri, Web sitesinde ziyaretçilerin girdiği verilerden alarak kendiliğinden oluşturan bir program yazdığınızda, defined() fonksiyonu mantıksal hata yapmanızı önler. PHP'nin kullanılmaya hazır bir kaç sabid değeri vardır. True (doğru) değeri 1 olan, False (yanlış) ise değeri sıfır sayısı veya boş alfanümerik olan iki sabittir. Diğer sabitler şunlardır: * __FILE__ : O anda çalışmakta olan PHP dosyasının adı (kelimenin önünde ve sonunda iki alt-çizgi var); * __LINE__ : Bu ifadenin yer aldığı satırın sayısı (kelimenin önünde ve sonunda iki alt-çizgi var); * PHP_VERSION: PHP'nin sürümü (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var); * PHP_OS: PHP'nin çalıştığı işletim sistemi (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var); * PHP_VERSION : PHP'nin sürümü (İki kelimenin arasında bir alt-çizgi var); Bunlara ek olarak, E_ERROR, E_WARNING, E_NOTICE ve E_PARSE şeklinde hata durumunda hatanın çeşitli özelliklerini bildiren sabit değerleri de kullanabiliriz. PHP hakkında çok daha geniş bilgiyi phpinfo() fonksiyonunu çağırak alabilirsiniz. Tarih ve saat Verisi PHP, o andaki zaman bilgisini, saat, dakika, saniye ve salise olarak; tarih bilgisini yıl, ay, gün (sayı veya isim olarak), programımızın herhangi bir yerinde bize bildirebilir. Bu bilgiyi Web sunucusunda istediğimiz anda, muhtemelen sunucunun bulunduğu bilgisayarın sistem saatinden alacak olan PHP, sunucu programında farklı bölgesel ayarlar için gerekli düzenleme yapılmışsa, bu imkandan yararlanarak bize sunucunun değil, arzu ettiğimiz bölgenin saat ve tarihini bildirebilir. Özellikle Türkiye'de olmayan bir sunucuda bu imkanın bulunup bulunmadığını, ancak sınayarak veya sistem yöneticisine sorarak öğrenebiliriz. Böylebir sıNama için şu kodları programınızın başına koyun: <?php setlocale ("LC_TIME", "TR"); print (strftime ("Türkçe bugün günlerden: %A ")); ?> Browser penceresinde "Türkçe bugün günlerden Sunday" yazısını okursanız, sunucuda Türkçe için bölgesel ayar desteği yok demektir! PHP'nin zaman ve tarih belirlemekte kullanabileceğiniz başlıca fonksiyonu getdate() ise şxöyle kullanılır. getdate() Tarih ve saat bilgisini alır ve ve vereceğiniz bir isimdeki dizi-değişkende kaydeder. Örnek: $saat_tarih = getdate() Bu durumda, $saat_tarih dizi değişkeninde sırasıyla şu bilgiler yer alır: 32 saniye 57 dakika 6 saat 30 ayın gün sayısı (1-31) 0 haftanın gün sayısı (1-7) 7 ayın sayısı (1-12) 2000 yıl 211 yılın kaçıncı günü Sunday günün adı July ayın adı 964929452 Unix sistemlerinde Epoch biçiminde zaman bilgisi PHP'nin tarih ve saat bilgisini biçimlendirmede yararlandığımız date() fonksiyonunu daha sonra metin biçimlerdirme bölümünde ele alacağız PHP'de Program Denetimi Bilgisayar programı, belirli değerlere göre kendi izleyeceği yolu kendisi bulmalıdır. Bir Web programı da aynı mantıkla tasarlanır. PHP, bir kısmını daha önceki bölümlerde, bir kısmını da şimdi ele aldığımız araçları kullanarak, belirli durumlarda belirli istikametlere gidecek, yeri geldiğinde geri dönecek, yeri geldiğinde başka bölümlere sıçrayacak bir akış planı tasarlamamıza imkan verir. Web programlarımızda, ziyaretçilerimizin sitemizde yaptıkları veya yapmak istediklerini bildirdikleri işe göre sayfalar, bu işlere göre sayfa içerikleri sunarız. Web programımız ziyaretçimizin hareket tarzına ve amacına uygun olarak ilerler. Bir programın akış planını kontrol etmemizi sağlayan unsurlar çoğu zaman programın kendi kendine karar vermesini sağlayan araçlardır. PHP'de program denetim unsurları, programın gidiş yönünü değiştirmemizi veya olduğu yerde durmasını ve beklemesini veya bir işi biteviye yapmasını sağlar. Bu bölümde bu araçları ele alacağız. __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 00:58	#5 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	Php Personel Home Page I if Deyimi İnsan olarak kararlarımızı hemen hemen daima "bir şey öyle ise böyle, öyle değilse şöyle davranmak" üzere almaz mıyız? PHP programında if deyimi bunu sağlar. Kelime anlamı eğer olan if deyimi ile programımızı karar almaya zorlarız. Ne var programımız bizim kadar akıllı olamayacağı için if şartının doğru veya yanlış olması durumunda ne yapacağını da ona biz söyleriz. if deyimi şöyle yazılır: if ( koşullar ) { koşullar doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar } elseif (diğer koşullar) { diğer koşullar doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar } else { diğer her durumda yapılacak işlere ilişkin komutlar } PHP, if ifadesinin doğru olması halinde, ifadeye ait ilk süslü parantezin içindeki komutları icra eder; bu şartlar doğru değilse, elseif deyimi ile ileri sürebileceğimiz diğer bir grup şartın doğru olup olmadığını sınayabiliriz. Bu şartlar yerine geliyorsa, PHP, elseif bölümündeki işleri icra eder. Nihayet diğer her hangi bir durumda icra edilmesini istediğimiz komutları else bölümünde belirtiriz. PHP, if deyimi doğru değilse, deyime ait süslü parantezin içindeki işleri yapmadan yoluna devam eder; varsa elseif deyiminin şartlarını sınar; elseif bölümü yok fakat else bölümü varsa bu bölümdeki işleri icra eder. Deyimde else bölümü de yoksa, PHP yoluna if deyiminden sonraki ilk adımdan devam eder. Bunu bir örnekle belirtelim: <?php $sarki = "Güneş Doğacak"; if ( $sarki == "Güneş Doğacak" ) { echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Güneş Doğacak!"); } elseif ($sarki == "Beklerim Ben") { echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Beklerim Ben!"); } else { echo ("Lütfen bir şarkı seçiniz!"); } ?> Çoğu zaman if deyimlerini birden fazla koşulu sınayacak şekilde yazarız; bununla birlikte elseif ve else bölümleri olmadan da yazılabilir: <?php if ( $parola == "" ) { echo ("Sitemize girmek için parola yazmanız gerekir.<br>"); echo ("Lütfen parolayı yazın! <br>"); } ?> Buradaki if deyimi $parola değişkeninin boş alfanümerik olması halinde ziyaretçiyi uyarak ve görevi bitecektir. Ziyaretçi bir parola yazmışsa, daha sonraki komutlar bu parolanın doğru olup olmadığını sınayabiliriz. Dizin oluşturma: mkdir() switch deyimi PHP'de program akışını yönlendirmekte kullandığımız bir diğer unsur, switch deyimidir. Adı anahtar anlamına gelen switch deyimi, verilen bir değişkenin değerinin sıraladığımız koşullardan hangisine uygun olduğunu sınar ve o koşula ilişkin komutları icra eder. PHP'nin yaptığı işi bitirdikten sonra switch deyiminin dışına çıkmasını sağlayan, break komutu vardır: switch ( değişken ) { case KOŞUL-1 ; Koşul-1 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar break; case KOŞUL-2 ; Koşul-2 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar break; case KOŞUL-3 ; Koşul-3 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar break; case KOŞUL-4 ; Koşul-4 doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar break; ...................... ...................... default: diğer her durumda yapılacak işlere ilişkin komutlar } switch deyimini yazarken mutlaka break ifadesini kullanmamız gerekmez; switch deyiminin akışı break ile kesilmemişse, program ilk şart yerine gelmiş olsa bile diğer şartları da sınamaya devam eder ve en sondaki default deyimine ulaşarak (default'tan sonra noktalı virgül değil iki nokta üstüste işareti olduğuna dikkat edin), bu bölümdeki komutları icra eder. Ne var ki programcılık mantığına aykırı olabilir: bir değişkenin içeriği verdiğimiz şartlardan birini tutmuşsa, muhtemelen diğer şartları yerine getirmeyecek demektir. Bu durumda diğer koşulların sınanması gereksiz e default işlerin icra edilmesi ise hata olur. Bu deyimi de bir örnekle görelim: switch ( $sarki ) { case "Güneş Doğacak" ; echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Güneş Doğacak<br>") ; break; case "Derdime Derman" ; echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Derdime Derman<br>") ; break; case "Haberi Yok" ; echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Haberi Yok<br>") ; break; case "Sonsuza kadar" ; echo ("Seçtiğiniz şarkının adı: Sonsuza kadar <br>") ; break; default: echo ("Seçtiğiniz şarkının adı bilinmiyor<br>") ; } Programımız, bu kodu icra ederken,, $sarki adlı değişkenin değerini, buradaki dört isimle karşılaştıracaktır. Şarkının adı, "Güneş Doğacak" ise ilk durum gerçekleşmiş olacak; program Browser pencerisine şarkının adını yazacak (ve muhtemelen bu sözlerini görüntüleyecek!) ve ikinci adıma break ifadesine geçecektir. break, switch deyiminin sona ermesini sağlar; PHP yoluna, switch deyiminin kapanan süslü parantezinden sonra devam eder. Bu örnekte break ifadesi kullanılmamış olsaydı, PHP, diğer şartları da sınacak ve boşun azaman kaybedecekti; daha da garibi, en sondaki default komutu da icra edileceği için programımız Browser pencerisine hem seçilen şarkının adını, hem de "Seçtiğiniz şarkının adı bilinmiyor" yazacaktı. Bunu gözönünde tutarak, switch deyimini daima break ile birlikte yazmamız gerekir. switch için kısa yol Kimi zaman uzun uzadıya switch deyimi yazmamız gerekmeyebilir; bir değişkenin değerini sadece bir şarta uygunluk açısından sınamamız gerekir. Bunu soru ve iki nokta üstüste işaretleri (? ... :) olarak yazılan işlemci ile yaparız. Diyelim ki, Web sitemizi ziyaret eden kişinin parola yazıp yazmadığını sıramak istiyoruz: <?php $uyari = ($parola == "" ) ? "Parola yazmanız gerekir" : "Teşekkür ederiz" ; echo ($uyari); ?> Bu kod parçacığı, ziyaretçinin parola girip girmediğini $parola değişkeninin içinin boş olup olmadığına bakarak anlayacak ve $parola değişkenin içi boş ise (yani soru işaretinin sorguladığı durumun doğru olması halinde) iki nokta üstüskte işaretinden önceki metni $uyarı değişkenin içeriği haline getirecek; $parola değişkeninin içi dolu ise (yani koşul yerine gelmiyorsa, durum yanlış ise) iki nokta üstüste işaretinden sonraki metni $uyarı değişkeninin içeriği yapacaktır. Bir sonraki echo() komutu ise içeriği bu sınav sonucuna göre belirlennen $uyarı değişkeninin değerini Browser penceresinde görüntüleyecektir. Döngüler Yukarıdaki iki denetim ögesi de programın ileri doğru akışını bozmayan araçlardır. Oysa bazen programımızın bir koşul gerçekleşincele kadar yerinde sayması ve koşul gerçekleşmedikçe ilerlememesi gerekebilir. Kimi zaman da programımıza bir işi bitirmeden ileri gitmemesini biz bildiririz. Program akışının bu tür denetimini döngü deyimleri sağlar. PHP'de iki tür döngü vardır: bir durum devam ettiği veya etmediği sürece yapılan ve kaç kere tekrar edeceği bilinemeyen while döngüleri, ve tekrar sayısı belirli for döngüleri. while döngüsü Bir değişkenin içeriğinin belirli bir şartı karşılaması veya karşılamaması halinde icra edilir. Burada dikkat edeceğimiz nokta, programın icrası sırasında değişkenin içeriğinin veya koşulun değişmesinin sağlanmasıdır. Aksi taktirde pıgramımız sonsuz döngüye girer ve muhtemelen çöker. while döngüsü şöyle yazılır: while (koşul) { Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar } Bu yöntemin yaygın kullanıldığı alan, bir sayaçla yaptırılan işlerdir. Aşağıdaki programı <u>while.php</u> adıyla kaydedip, çalışrırsanız, PHP, Browser'ın yazı türü boyutunu 1'den 7'ye kadar büyüterek, aynı metni yazdıracaktır: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Döngü</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <?php $sayac = 1; while ( $sayac <= 7 ) { print ("<font size= $sayac >"); print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>"); print ("</font>"); $sayac ++; } ?> </BODY> </HTML> Programımız, while döngüsü içindeki iken, sonsuz döngüden kurtulabilmek için, yazıyı yazdırdıktan sonra, $sayac değişkenini bir arttırıyor. Aksi taktirde, değişken hiç bir zaman while döngüsünün beklediği şarta kavuşarak 7'ye eşit hale gelemeyecektir. (Programı, sondaki "$sayac ++;" satırını kaldırarak denerseniz, zararsız bir sonsuz döngünün ne olduğunu görebilirsiniz! Ama önce Browser'ın dur düğmesinin yerinde durup durmadığna bir bakın!) while döngüsün aradığı şartın yerine gelmesi, her zaman burada olduğu gibi, tabir yerinde ise "elle" yapılmaz; döngünün icra ettiği komutlar veya fonksiyonlar koşulu içeren değişkeni değiştirebilirler. Sözgelimi elektronik ticaret sitemizde Web ziyaretçimizin while içinde yaptığı alışverişin tutarını koşul olarak kullanabiliriz ve bu koşulu içeren değişken alışveriş ile değişebilir. do..while while döngüsü farkettiğiniz gibi, ileri sürdüğümüz şartı, iyi yapmadan önce sınar; ve bu şart ortadan kalkmamışsa (yani henüz doğru/true ise) yapacağı işi yapar; başka bir deyişle while döngüsünün yapacağı iş hiç yapılmayabilir. Fakat sınamanın iş yapıldıktan sonra yerine getirildiği bir şekli de vardır: do..while.. Bu döngü ise şöyle yazılır: do { Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar } while (koşul); Burada gördğünüz gibi do..while döngüsü en az bir kere icra edilir; çünkü şartın sınanması yapılacak işe ilişkin komutlardan sonra gelmektedir. Bu döngünün aradığı şartın döngünün yaptığı işlerin sonucu veya kod bölümünde bizim tarafımızdan gerçekleştirilmesi için igerekli komutların bulunmasına dikkat etmelisiniz. Yoksa, bu döngü de sonsuzluğa erişir! Yukarıda örneği, bu yöntemle yazalım: <?php $sayac = 1; do { print ("<font size= $sayac >"); print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>"); print ("</font>"); $sayac ++; } while ( $sayac <= 7 ) ; ?> Bu döngüyü yazarken, while satırının sorunda noktalı virgül bulunduğuna dikkat edin. for döngüsü PHP'de Web programlarımız, döngünün belirli bir sayıda olmasını ve mesela bu sayının bizim istediğimiz basamaklarda artmasını gerektiriyorsa, döngüyü for deyimiyle kurabiliriz. Ayrıca for deyimi sayaç gibi şartın yerine gelmesini sağlayacak arttırma veşa eksiltme işlemlerini kendisi yapacağı için, sonsuz döngüye girme tehlikesi de hemen hemen yoktur. Bu döngü şöyle yazılır: for ( $yeni_degisken atama ; koşul ; artış basaması ) { Koşul doğru ise yapılacak işlere ilişkin komutlar } for deyiminin ilk ögesi, döngü sayacı olarak kullanılacak bir değişken oluşkturulması ve buna değer atanmasına ilişkindir; sonra bir noktalı vrigül ile bu sayacın sınırı olan koşul belirtilir. Yine noktalı virgül ile ayırarak, sayaç değişkeninin artış hızı verilir. Bunu da yine yukarıdaki örnekle gösterelim: <?php for ($sayac = 1; $sayac <= 7 ; $sayac++ ) { print ("<font size= $sayac >"); print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>"); print ("</font>"); } ?> Buradaki kod, while ve do..while göre çok daha kısa; ve while döngüsü sayacı arttırmayı sağlayan satır unutulsa bile çalışacağı halde, for döngüsü unsurlara ilişkin noktalı virgüller eksik olursa çalışmayacak ve bize böylece sonsuz döngü tehlikesini hatırlatmış olacaktır. for döngüsü kendi sayacını verdiğiniz şartı karşılayıncaya kendisi arttıracak, yani buradaki örneği göre $sayaç değişkeni 7 oluncaya kadar çalışacak ve şart karşılandığı anda, sona erecektir. foreach PHP'nin programcıya çok kolaylık sağlayan bir diğer döngüsü, foreach döngüsüdür. Ancak bir değişkenin bütün elemanlarını tekrar sayısında esas alan bu döngünün çalışma ilkelerini görebilmek için dizi değişken kavramını ele almış olmamız gerekiyor. Şimdilik bu döngünün varlığını bir kenara yazıp, dizi değişkenlere kadar, unutabilirsiniz. Döngüyü sona erdirmek için: break Programımızın akışı, bazen döngünün durdurulmasını gerektirir. Örneğin, sayaç değişkenini ziyaretçinin vermesi gerektiği ve vermediği durumda, döngünün başlamaması yerinde olur. Programın gerektirdiği böyle bir sebeple döngüyü break komutuyla durduruz. Sözgelimi aşağıdaki kodda kullandığımız $tekrar değişkenini değerini ziyaretçiden form yoluyla aldığımızı varsayalım: <?php $tekrar = 10 : for ($sayac = 1; $sayac <= $tekrar ; $sayac++ ) { if ( $tekrar <= 0 ) break; print ("<font size= $sayac >"); print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>"); print ("</font>"); } ?> Bu kod parçasını, bir sayfa kodunun içine yerleştirir ve önce bu şekliyle, danha sonra $tekrar= 0 yazarak sınarsanız, break komutunun işe yaradığını göreceksiniz. ($tekrar değişkeninin değerini, Form yoluyla ziyaretçiden değişken değeri almayı öğreninceye kadar şimdilik kaydıyla biz yapıyoruz. Ayrıca buradaki if deyiminin süslü parantez olmadan yazıldığına dikkat edin. Döngüyü sürdürmek için: continue break ifadesinin döngüyü tamamen durdurduğunu farkettiniz mi? Oysa programımızın akışı, kimi zaman da döngünün sadece belirli bir durumda kendisinden beklenen işi yapmamakla birlikte böyle tümüyle kesilmesini de gerektirmez. Yine yukarıdaki örneğe dönersek, sayaç değişkenini ziyaretçinin vermesi gerektiği ve vermediği durumda, döngünün tümüyle kesilmesini değil de, sadece sayacı gösteren $sayac değişkeninin sıfırdan büyük bir değere ulaşlmasını beklememiz yerinde olabilir. Bu devamlılığı continue komutuyla sağlarız: Yine bu örnekte kullandığımız $sayaçc değişkeninin değerini ziyaretçiden form yoluyla aldığımızı varsayarak, kodu şöyle değiştirebiliriz: <?php $sayac = -5 : for (; $sayac <= 7 ; $sayac++ ) { if ( $sayac <= 0 ) continue; print ("<font size= $sayac >"); print ("<b><p>İyileri iyilikleri ile alkışlayınız!</b></p>"); print ("</font>"); } ?> Bu durumda PHP, continue komutunu gördüğü anda for döngüsünün geri kalan kısmını icra etmek yerine başa dönecek ve döngüyü yeniden icra etmeye başlayacaktır. Döngünün ilk satırınnda kod parçasını, bir sayfa kodunun içine yerleştirir ve önce bu şekliyle, danha sonra $sayac= 1 yazarak sınarsanız, continue komutunun programı sayaç değişkeninin değeri 1 oluncaya kadar durdurduğunu ama bu sırada for döngüsünün devam ettiğini göreceksiniz. ($sayac değişkeninin değerini, Form yoluyla ziyaretçiden nasıl alacağımızı daha sonra göreceğiz.) Buraya kadar, PHP programı oluşturabilmek için gerekli temel yazım kurallarını, yapıtaşlarını ve program akışında yararlanacağımız kontrol ögelerini ele almış olduk. Şimdi bu unsurların hepsini bir arada kullanabileceğimiz grupları, fonksiyonları ele alabiliriz. Fonksiyonlar Bir bilgisayar programının kalbi, fonksiyonlardır. Fonksiyonlar, bir kere tanımlanır ve bir çok kereler, ihtiyaç olduğu noktada hizmete çağrılır. Fonksiyonlar genellikle bir iş veya hesaplama yaparlar ve bunun sonucu olarak ortaya yeni bir değer çıkartırlar. Bu değere "fonksiyondan dönen değer" denir. Fonksiyonun bir program için ne kadar önemli bir unsur olduğunu bir örnekle belirtelim. Diyelim ki Web'de öğrencilerimizin yıl içinde aldıkları notları gösteren bir programımız var. Bu siteyi ziyaret eden öğrencilerin, iskterlerse, bir düğmeyi tıklayarak, o andaki not ortalamalarını hesap ettirmelerini sağlamak istiyoruz. Bu hesabı yapacak olan işlem, bir fonksiyondur. Web ziyaretçisi düğmeyi tıkladığı anda, program, ortalama hesabını yapacak olan fonksiyonu, o sayfada bulunan notları bildirecek; fonksiyon da kendisine verilen bu değerlerle yapması gereken hesabı yapacak; ve elde edeceği sonucu kendisini göreve çağıran program satırına bildirecektir. Bildirilen bu değerle ne yapılacağı, fonksiyonu göreve çağıran komuta veya işleme aittir. Fonksiyon kendisinden isteneni yapmakla yetinir. PHP'nin kullanılmaya hazır bir çok fonskiyonu vardır. Şu ana kadar sürekli kullandığımız echo() ve print() bu tür PHP fonksiyonlarıdır. PHP'nin kendi fonksiyonlarını göreve çağırmak, yine yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, program içinde gerektiği yere adını ve kullanacağı değeri yazmakla olur: print ("Bu bir metindir!"); PHP bizim kendi fonksiyonlarımızı kullanmamıza da izin verir. Fakat bunun için önce fonksiyonu tanımlamamız gerekir. Fonksiyon Tanımlama ve Çağırma PHP'de fonksiyonlar function komutu ile oluşturulur. Tanımladığımız fonksiyon, kendisini göreve çağıracak komuittan, yapacağı işlemde kullanmak üzere değer alacaksa, bu değerlere vereceğimiz değişken isimleri fonksiyon adının yanında parantez içinde gösterilir. Fonksiyon birden fazla değer bekleyecekse, bunların değişken adlarının arasına virgül koyarız. Fonksiyona ulaştırılan değerlere argüman denir. Fonksiyon, kendisine bir değer ulaştırılmasını beklemese bile içi boş parantez koymamız gerekir. Buna göre PHP'de fonksiyon şöyle yazılır: function fonksiyonun_adı (argüman1, argüman2, ... argümanN) { fonksiyonun yapacağı işe ilişkin komutlar } Fonksiyon adları, değişken adları ile aynı kurallara tabidir. Fonksiyon içinden fonksiyon çağrılabilir; fonksiyonların içinde PHP'nin kendi fonksiyonları kullanılabilir. Şimdi, ilk örnek fonksiyonumuzu yazalım. Yukarıdaki örneklerde, PHP'ye, bir Web sayfası oluştururken HTML ögesi olacak bazı satırların başına <H1>, satır sonlarına <BR> gibi etiketler koydurduğumuza dikkat etmiş olmalısınız. Bir programda bu işi sık sık yapacaksak, yani metinlerimiz <BR> ile bitecek, bazı başlıklarımız ise sayfamıza HTML'in başlık etiketleri ile gönderilecekse, bu etiketleri defalarca yazmamız sadece zorluk değil, fakat aynı zamanda yazım hatasını davet eden bir davranır olur. PHP'de kendisine vereceğimiz metinleri başlık veya gövde yazısı olarak biçimlendirecek fonksiyonlar tanımlayarak, programcılıkta daima tehlikeli olan insan unsurunu asgarîye indirebiliriz. Şu programı yazdir01.php adıyla kaydederek, Browser'da açın: <HTML> <HEAD> __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 00:59	#6 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	php Personal Home Page I <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <?php function yazdirBR ($metin) { print ("$metin<br>\n"); } function yazdirH1 ($metin) { print ("<h1>$metin</h1>\n"); } function yazdirH2 ($metin) { print ("<h2>$metin</h2>\n"); } function yazdirH3 ($metin) { print ("<h3>$metin</h3>\n"); } function yazdirH4 ($metin) { print ("<h4>$metin</h4>\n"); } function yazdirP ($metin) { print ("<p>$metin</p>\n"); } // Başka kodlar buraya girebilir yazdirH1("Bu H1 Başlık"); yazdirH2("Bu H2 Başlık"); yazdirH3("Bu H3 Başlık"); yazdirH4("Bu H4 Başlık"); yazdirBR("Bu kendisinden sonra BR olan birinci metin."); yazdirBR("Bu kendisinden sonra BR olan ikinci metin."); yazdirP("Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun bir paragraf metni."); yazdirP("Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun bir diğer paragraf metni."); ?> </BODY> </HTML> Bu programda, yazdirBR(), yazdirH1(), yazdirH3(), yazdirH4(), ve yazdirP() adlarıyla altı fonksiyon tanımladığımızı görüyorsunuz. Bu fonksiyonların hepsi kendilerini göreve çağıran satırdan, kendilerine bir değer verilmesini istiyorlar ve bu değeri $metin adlı değişkende tutuyorlar. Fonksiyonlarımız tümü de PHP'nin print() fonksiyonundan yararlanıyor; ancak bu fonksiyonun nasıl kullanılacağını, nasıl işletileceğini de belirliyorlar. Buna göre bazı fonksiyonlarımız $metin adlı değişkenin değerini önüne ve arkasına bir HTML etiketi koyarak Browser'a gönderiyor; birisi ise sadece $metin değişkenin tuttuğu değerin sonuna bir HTML etiketi koyduruyor. Fonksiyonlarımı buradaki örnekte olduğu gibi hemen oluşturulduktan sonra göreve çağırmayız. Geleneksel olarak, bir programda kullanılacak fonksiyonlar, programın baş tarafında toplanır ve daha sonra nerede gerekirse orada, çağrılırlar. Fonksiyonları adlarını ve kendilerine verilmesi gereken bir değer varsa o değeri parantez içinde yazarak çağırırız. Burada olduğu gibi, fonksiyonu göreve çağırırken parantez içinde değerin kendisini yazabileceğimiz gibi, bu değeri tutan bir değişkenin adını da yazabiliriz. Bu programı çalıştırırsanız, Browser'da bu görüntüyü elde edebilirsiniz: Şimdi, bu penceredeki belgenin kaynağını görüntüleyelim. Karşımıza şuna benzer bir metin çıkmış olması gerekir: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <h1>Bu H1 Başlık</h1> <h2>Bu H2 Başlık</h2> <h3>Bu H3 Başlık</h3> <h4>Bu H4 Başlık</h4> Bu kendisinden sonra BR olan birinci metin.<br> Bu kendisinden sonra BR olan ikinci metin.<br> <p>Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun bir paragraf metni.</p> <p>Bu uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun uzun bir diğer paragraf metni.</p> </BODY> </HTML> Bu, bize, oluşturduğumuz bütün fonksiyonların kendilerinden bekleneni yaptığını ve kendilerine verdiğimiz metinleri, tıpkı istediğimiz gibi, arzu edilen HTML etiketleri ile birlikte Browser'a gönderdiklerini gösteriyor. Buradaki fonksiyon, kendisini bir iş yapan türden fonksiyondur. Oysa kimi zaman fonksiyonlar, kendilerini göreve çağıran komuta bir değer gönderirler. Şimdi de böyle bir fonksiyon örneği yazalım. Aşağıdaki kodu, hesapla.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <?php function topla ($sayi1, $sayi2) { $sonuc = $sayi1 + $sayi2; return $sonuc; } function cikart ($sayi1, $sayi2) { $sonuc = $sayi1 - $sayi2; return $sonuc; } function carp ($sayi1, $sayi2) { $sonuc = $sayi1 * $sayi2; return $sonuc; } function bol ($sayi1, $sayi2) { $sonuc = $sayi1 / $sayi2; return $sonuc; } // Başka kodlar buraya girebilir $sayi1 = 12; $sayi2 = 5; print topla($sayi1, $sayi2); print ("<br>"); print cikart($sayi1, $sayi2); print ("<br>"); print carp($sayi1, $sayi2); print ("<br>"); print bol($sayi1, $sayi2); print ("<br>"); ?> </BODY> </HTML> Bu programda, dört aritmetik işlemi yapan dört ayrı fonksiyon tanımlıyoruz. Fonksiyonlarımız kendilerini göreve çağıran komuttan, kendilerine iki değer vermesini bekliyorlar ve bu değerleri $sayi1 ve $sayi2 adlı değişkenlere yazıyorlar. Sonra herbiri, kendisinden beklenen aritmetik işlemi yaparak, sonucunu $sonuc adlı değişkene yazıyor. Burada dikkat edeceğimiz nokta, return komutudur. Bu komut, f onksiyonun elde ettiği değeri, değeri tutan değişkenin adıyla, fonksiyonu çağırmış olan satıra gönderir. return komutuyla, kendisini göreve çağıran satıra değil fakat mesela başka bir fonksiyona da değer gönderebiliriz: return ( baska_fonksiynon ( $degisken)) ; Fonksiyonun return satırında böyle bir başka fonksiyonun adı yazmıyorsa, bulunan değer göreve çağıran satıra gönderilir. Bu program, içine bizim yazdığımız iki değeri hesaplayarak, Browser'a gönderecektir. Ancak bu değerler ziyaretçinin dolduracağı bir formdan alınabileceği gibi, program tarafından da hesaplanabilir Bu sayfanın kaynağındaki HTML kodları ise şöyla olacaktır: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> 17<br>7<br>60<br>2.4<br> </BODY> </HTML> Fonksiyonlarımız, kendilerinden bekleneni yaparak, gereken hesaplamanın sonucunu, kendilerini göreve çağıran komuta, burada PHP'nin print() fonksiyona göndermiş; bu fonksiyon da sadece bu sonuçları Browser'a iletmiş bulunuyor. Fonksiyona varsayılan değer verebiliriz Buradaki örneklerde tanımladığımız fonksiyonlara bekledikleri değerleri, onları göreve çağırdığımız noktada biz veriyoruz. Ancak öyle durumlar olabilir ki, fonksiyonun beklediği değerlerden biri veya bir kaçı, göreve çağıran satır tarafından verilmeyebilir; fonksiyon varsayılan bir değerle çalıştırılabilir. Şu örneği yazdir02.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <?php function yazdir ($metin, $boyut=3) { print ("<font size=\"$boyut\">$metin</font><br>"); } // Başka kodlar buraya girebilir yazdir("Bu Başlık", 5 ); yazdir("Bu küçük boyutta bir metin", 2); yazdir("Bu varsayılan boyutta bir metin"); yazdir("Bu çok büyük Başlık", 8); yazdir("Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde."); ?> </BODY> </HTML> Bu örnekte, daha öncekilerden farklı olarak fonksiyonun, beklediği iki argümandan birisini, fonksiyonu tanımlarken verdiğimize dikkat edin: " function yazdir ($metin, $boyut=3)" ifadesi, PHP'ye, "Bu fonksiyona ikinci argüman eksik gönderilirse, telaşa kapılma, onun yerine 3 rakamını kullan!" anlamına gelir. Nitekim, programın daha ilerdeki bölümlerinde bu fonksiyon görevlendirilirken birinci argümanın değeri olan metin verildiği halde, iki ayrı yerde ikinci argümanın değeri verilmiyor. Bu iki durumda., PHP, yazdir() fonksiyonunda varsayılan değer olan 3'ü kullanıyor. Bunu, görüntülenen sayfanın kaynağında rahatça görebiliriz: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <font size="5">Bu Başlık</font><br> <font size="2">Bu küçük boyutta bir metin</font><br> <font size="3">Bu varsayılan boyutta bir metin</font><br> <font size="8">Bu çok büyük Başlık</font><br> <font size="3">Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. Bu uzun bir paragraf metni. Boyutu varsayılan ölçüde. </font><br> </BODY> </HTML> Programda, yazdir() fonksiyonunun ikinci ve dördüncü kullanımında ikinci argümanın bulunmadığına, yukarıdaki HTML'de bu satırlar için font size="3" etiketinin kullanıldığına dikkat edin. Değişkenlerin kapsamı: global ve static Yukarıda hesapla.php örneğini birlikte yaptıysak, bir nokta dikkatinizi çekmiş olmalı: dört fonksiyonda da aynı değişken adlarını kullanıyoruz ve sonucu aynı isimle print() fonksiyonuna gönderiyoruz. PHP nasıl oluyor da, aynı isimli değişkenleri buradaki gibi ayrı ayrı değerlerle ele alabiliyor? Bu sorunun cevabını verebilmek için değişkenlerin kapsam alanına bakmamız ve ve bu arada global deyimi ile tanışmamız gerekir. Bir fonksiyonun değişkenleri, sadece o fonksiyonun ömrü süresince vardır; hiç bir fonksiyon diğer bir fonksiyonun değişkenlerinin veya kendisine verilmemiş bir başka değişkenin değerini bilemez; kullanamaz. Bunu hemen bir örnekle görelim. Şu kodu kapsam01.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Fonksiyon</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <?php $metin = "Başkalarına yararlı olmanın sınırı yoktur!"; function yazdir () { print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>"); } // Başka kodlar buraya girebilir yazdir(); ?> </BODY> </HTML> Normal görünüşlü bir fonksiyon ve kendisinden önce tanımlanmış olan $metin adlı değişkenin tuttuğu değeri, kendisi göreve çağrıldığı anda Browser penceresinde görüntülemeye hazır görünüyor! Fonksiyonun dışarıdan argüman istemediğini, kullanacağı print() komutunun konusu olarak $metin değişkeninin değerini kullanacağını da anlıyabiliyoruz. Fakat bu programı çalıştırdığımızda karşımıza çıkan manzara çok farklı oluyor. Fonksiyonun çalıştığını, yazdırması beklenen şeylerin ilk bölümünü yazdırmış olmasından anlayabiliriz. Fakat, $metin değişkeninin değeri nerede? Şimdi bu sorunun cevabını biliyoruz: $metin değişkeni fonksiyonun kapsama alanı (scope) dışında! Bir fonksiyon kendisine verilmeyen veya kendi içinde tanımlanmayan bir değişkeni kullanamaz; bilemez, değerinden haberi olmaz. Nitekim bu görüntüyü aldığınız sırada kaynak kodlarına bakarsanız, "<h1>..</h1>" etiketlerinin arasında sadece "İşte metin:" kelimelerinin bulunduğunu göreceksiniz. Bir fonksiyonun dışında tanımladığımız değişkenlerimizi fonksiyona tanıtabilmek için global deyimini kullanırız; böylece değişken bütün program boyuinca küresel nitelik kazanmış olur: Aynı kodun fonksiyon bölümünü şöyle değiştirerek, kapsam02.php adıyla kaydedin: function yazdir () { global $metin; print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>"); } Programımızı çalıştırdığımızda, bu kez metnin arzu ettiğimiz gibi görüntülendiğini göreceğiz. Bu noktada dikkat etmemiz gereken şey, global deyimi ile kendisine kullanılmak üzere verilen değişken, artık bir bakıma fonksiyonun malı olur ve fonksiyon tarafından değeri değiştirilebilir. Bütün program boyunca kullanmaya niyetli olduğunuz global değişkenlerin, kullanımına verildiği fonksiyon tarafından değiştirilip-değiştirilmediğine dikkat edin. Bir değişkenin bütün programda gerekli olmadığı ve sadece bir fonksiyon içinde kullanılacağı durumlarda bu değişkeni fonksiyonun içinde tanımlamak daha doğru olur. Fakat daha önce belirttiğimiz gibi fonksiyonların içinde tanımlanan değişkenler fonksiyon çalışırken var olur; fonksiyon sona erdiğinde de ölür. Başka bir deyişle, bir fonksiyonun içinde oluşturduğumuz bir değişkenin fonksiyon sona erdiğinde sıfırlanmaması için bir çare olması gerekir. Bu çarenin adı, static deyimidir. Şöyle bir örnek düşünelim: Sitemizdeki bir hesaplama fonksiyonu ziyaretçilerimizin yeni alışverişlerinin toplamını eski toplama ekleyerek, yeni ana toplamı buluyor ve ziyaretçi alışveriş __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

23.August, 01:02	#8 (permalink)
mizraklar *Avşa Forum Yöneticisi Üyelik tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 748 Thanks: 18 Thanked 29 Times in 25 Posts	php Personal Home Page I Burada $yeni adlı değişken sadece $birinci_dizi adlı dizinin yeni eleman sayısını tutar. array_push(), kendisine adını verdiğimiz dizinin içeriğini değiştirir. Yukarıdaki örnekte içine yeni değerler yazılan dizinin elemanlarını görüntülemek için şöyle bir kod yazabiliriz: print ("\$birinci_dizi adlı dizide $yeni_dizi adet değişken var<br>"); foreach ( $birinci_dizi as $ogrenci ) { print ("$ogrenci <br> "); } Dizinin ilk elemanını silme: array_shift() Bir dizi-değişkenin ilk elemanını tümüyle silmek için array_shift() fonksiyonunu kullanırız. Bu fonksiyona sadece birinci elemanı silinecek dizinin adını vermek yeter. Örnek: $birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika" ); $silinen = array_shift ($birinci_dizi); array_shift(), adını verdiğiniz dizinin içeriğini değiştirir; buradaki örnekte, $silinen adlı değişken dizinin silinen birinci elemanın değerini tutar. Diziden kesit alma: array_slice() Bir dizi-değişkenin bütün elemanları yerine bir kesitini kullanmak istiyorsak, bunu array_slice() fonksiyonu ile yapabiliriz. Bu fonksiyona kesit alınacak dizinin adı, kesitin başladığı yer ve kaç adet değişken alınacağı argüman olarak verilir. Örnek $birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika", "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak"); $kesit = array_slice ($birinci_dizi , 3, 4); Burada, PHP'ye $kesit adlı yeni dizi değişkene, $birinci_dizi adlı dizinin 3'ncü değerinden itibaren (3 dahil) dört değeri yerleştirmesini bildiriyoruz. array_slice(), adını verdiğimiz değişkenin içeriğine dokunmaz; yeni dizi değişken oluşturulur. Dizileri sıralama: sort() ve rsort() Bir dizinin içindeki değerleri alfabetik veya küçükten büyüğe doğru sıralamak için sort() fonksiyonunu kullanırız. Örnek: $birinci_dizi = array ( "Özbay" , "Muharrem" , "Hasan" , "Şahika", "Altun" , "Taç" , "Civelek" , "Tabak"); sort ($birinci_dizi); PHP, dizideki bütün değerleri A'dan Z'ye sıraya sokacaktır. sort() fonksiyonu dizinin içeğini değiştirir. Bir diziyi Z'den A'ya veya büyükten küçüğe doğru sıralamak için de rsort() fonksiyonunu kullanabilirsiniz. (PHP4.0 Türkçe karakterleri tanımıyor.) Bir noktada dikkatli olmak gerekir: bu fonksiyonu ilişkili (değerlerin anahtarı olarak endeks adı bulunan) dizide kullanırsanız, PHP, anahtar değerlerini (endeks adlarını) atar, yerine 0'dan itibaren rakam koyar. Bunu önlemek için, ilişkili dizileri asort() veya ksort() fonksiyonu ile sıralamak gerekir. İlişkili dizileri sıralama: asort() ve ksort() İlişkili dizilerin diğer dizi değişkenlere göre farkı, değerlerinin bir de adı bulunmasıdır. Değerlerin adlarına anahtar denir. Bir ilişkili diziyi değerlerine göre sıralamak için asort() fonksiyonu kullanılır. Örnek: $birinci_dizi = array ( ogr_01=>"Özbay", ogr_02=>"Muharrem" , ogr_013>"Hasan" , ogr_04=>"Şahika"); asort ($birinci_dizi); PHP, bu diziyi değerler itibariyle alfabetik sıraya sokacaktır. Eğer sıranın değere göre değil de değerlerin anahtarına (burada ogr_01, ogr_02 olan kelimeler) göre yapılmasını istiyorsak, ksort() fonksiyonunu kullanırız. Örnek: $birinci_dizi = array ( ogr_01=>"Özbay", ogr_02=>"Muharrem" , ogr_013>"Hasan" , ogr_04=>"Şahika"); ksort ($birinci_dizi); PHP, şimdi bu diziyi anahtarlara göre alfabetik sıraya sokacaktır. Nesneler Nesne yönelimli (Object-oriented) programlama icad edildiğinde, geleneksel programlamaya aşina olanlar önce tereddüt ettiler; sonra bunun ne harika bir teknik olduğnunu gördüler ve nesnelerden vazgeçmez oldular. Kabaca tanımlarsak, nesne, kendi değişkenleri ve icra edeceği komutlardan oluşan fonksiyonları ile bir bütündür. Nesneyi bir kere tanımladıktan sonra istediğimiz kadar örneğini oluşturabiliriz. Bir nesnenin yapacağı işten, o nesnenin metodu diye söz ederiz. Bu açıdan bakarsanız, programlarımızda nesneler sadece metodları için işe yararlar. Diyelim ki programımızda bir "öğrenci" nesnesi oluşturmak istiyoruz. Bu nesnenin içinde adı, soyadı ve notlar gibi değişkenler, ve bu değişkenlerle yapılan bir takım işler bulunsun. İşe nesnenin tabir yerinde ise şablonu olan class'ı oluşturmakla başlayalım; gerisini de yaptıkça görelim. Bir Nesne Oluşturalım Bir nesne oluşturmak için önce onu tanımlamamız gerekir. Bunu PHP'nin class deyimini kullanarak yapabiliriz. Bir nesnenin özellikleri (properties) ve metodları (methods) vardır. Şu kodu nesneler01.php adıyla kaydedin: <HTML> <HEAD> <TITLE>PHP'de Degiskenler</TITLE> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254"> </HEAD> <BODY> <B> <H2> <?php class ogrenci { // özellikleri tanımlayalım var $adi; var $soyadi; var $sinav1; var $sinav2; var $not; // metodları tanımlayalım function adi_belirle ($n) { $this->adi = $n; } function soyadi_belirle ($n) { $this->soyadi = $n; } function sinav1_belirle ($n) { $this->sinav1 = $n; } function sinav2_belirle ($n) { $this->sinav2 = $n; } function not_hesapla() { $this->not = ($this->sinav1 + $this->sinav2)/2; print ($this->adi. " " . $this->soyadi . " için not ortalaması: ". $this->not); } } //Buraya başka kodlar girecek $ogr1 = new ogrenci(); $ogr1 -> adi_belirle("Şahika"); $ogr1 -> soyadi_belirle("Tabak"); $ogr1 -> sinav1_belirle(7); $ogr1 -> sinav2_belirle(10); $ogr1 -> not_hesapla(); ?> </H2> </B> </BODY> </HTML> Bu programda ogrenci adlı bir nesne tanımlıyoruz; ve daha sonra bir değişken adına new komutu ile bu nesnenin bir örneğini oluşturuyoruz. Nesnelerin yeni bir örneği veya kopyasını çıkartmak ifadeleri aslında yaptığımızı tam anlatmıyor. Nesnenin tanımı bir adet; her new komutu ile bu nesnenin özelliklerine ve metodlarına sahip yeni bir nesne yapmış oluyoruz. Nitekim bu işe insanın dilini dolayan İngilizce bir kelimeyle Instantiation (yeni bir varlığını oluşturma) deniyor. Bu örnekte, $ogr1 adlı değişken gerçekte, ogrenci nesnesinin tam bir örneği: içinde beş değişken ve altı metod var. Nesneyi bir kere tanımladıktan sonra programın daha ileri aşamalarında bu istediğimiz kadar örneğini farklı isimler vererek oluşturabiliriz. Şimdi şu satıra dikkat edelim: $ogr1 = new ogrenci(); $ogr1 -> adi_belirle("Şahika"); Burada $ogr1'in parametrelerine nasıl değer yazdırdığımızı görüyorsunuz. Nesnenin metodlarından biri olan adi_belirle fonksiyonuna bir değer veriyoruz: "Şahika"; nesne oluşturulurken yazılmış olan bu fonksiyon ise aldığı değeri, kendi ait olduğu nesnenin bir değişkenine kaydediyor: function adi_belirle ($n) { $this->adi = $n; } Bu ve diğer fonksiyonlarda kullandığımız "$this->" ifadesi, kendisine ulaştırılan değeri bir parametre olarak kullanıyor ve "$adi" değişkenine yazıyor. "this" (bu) kelimesi o anda nesnenin o anda oluşturulmakta olan örneğine göndermede bulunur. "->" işlemcisini kullanarak, istediğimiz nesnenin istediğimiz metoduna veya parametresine değer gönderebiliriz. Bir nesnenin yeni bir örneğini oluşturduğumuz zaman, bu örneğin bütün parametrelerini sağlamak veya bütün metodlarını kullanmak zorunda değiliz. Yukarıdaki örneğe göre yeni örnekler oluşturarak en az dört öğrencinin not ortalamasını hesabedebilir misiniz? PHP ile Web programcılığı yolunda hızlı adımlarla yol alıyoruz. Bu bölümde gördüğümüz dizi değişkenler ve nesneler, Web sayfalarımızda bir çok işi adeta otomatik hale getirecek unsurlar olarak kullanılacak. PHP Kaynakları Güvenlik dahil, PHP konusunda başvurulacak kaynakların bir kısmı şöyle sıralanıyor. Ayrıca bu kitapçığın örnek kodları arasında, PHP Hosting Companies Search the Directory.htm adlı belgede çık sayıda kurum ve firmasın listesini bulabilirsiniz: [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...] Kaynağı Hazırlayan Hocalarımıza Teşekkür Ediyoruz... Bu Kaynak Nette Paket Halinde Dolaşıyor Aslında Ama Ben Bu yolla Paylaşmak İstedim İndirmeden Zahnetsizce İlgilenen Arkadaşlar Yararlansın __________________ Hayatın Boyunca Elde Etmek İsteklerin İçin Savaş, Silahların Bir Buket Çiçek ve Bol Romantizm Olsun.... ..........Yöneticiden Tavsiyeler.......... Avşa Adası'nın ve Bölgemizin En Geniş İçerik ve Paylaşım Portalı [Linkleri Kayıtlı Üyelerimiz Görebilir. Üye Olmak İçin Tiklayin...]

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
PHP İle Sunucu Tabanlı Web Uygulamalrı	mizraklar	Php Dersleri	2	8.September 23:15
PHP Güvenlik Hakkında Her Şey	mizraklar	Php Dersleri	5	8.September 23:10
php Personal Home Page II E-Kitap	mizraklar	Php Dersleri	0	4.September 23:28
php Personal Home Page II	mizraklar	Php Dersleri	9	4.September 17:07
html php	mizraklar	Php Dersleri	8	23.August 00:49