gönülver

Atatürk'ün basyaveri Salih Bozok anlatiyor.

Baskumandan, dusmandan kurtartigi Izmir'de gecirecegi ilk gecesinin
tarif edilemez sevincini yasiyordu.

.

Izmir'deki yeni evinde Mustafa Kemal Pasa ilk gecesini calisarak
gecirdi.

Kendisi icin zengin bir sofra hazirlandigi halde hicbir yemege
dokunmadan ufak tefekle karnini doyurdu ve gec vakitlere kadar calisti.
Ertesi sabah erkenden uyanmistik. Hafif bir kahvaltidan sonra vilayet
konagina gittik ve dogruca Vali'nin odasina girdik. Vali, Ingiliz
Konsolosu ile konusuyordu.
Biz gelince Vali ayaga kalkti ve Konsolos ile Mustafa Kemal Pasa'yi
tanistirdi.
Konsolos, iyi Turkce biliyordu.
Pasa Vali'ye sordu:
-Konu nedir?

Vali anlatti:
-Sayin Konsolos, Ingiliz tebasindan olan vatandaslar ile Rum, Ermeni,
Yahudi gibi azinliklarin guven altinda bulunduklarini belirtir bir
"guvence" istiyorlar. Ben kendilerine herkesin esit bicimde guven
altinda olduklarini bildirdim.

Mustafa Kemal Pasa, Konsolos'un Türkce bildigini biliyordu, oyle
oldugu halde ofkesini belirtmek icin sordu:
-Ee, peki daha ne istiyormus?

Bu soruya Konsolos Turkce cevap verdi.
-Tebamiz hakkinda hukumetinizden yazili teminat istiyorum!

Konsolos garip bir bicimde diklenmisti. .. Pasa'nin sesi havada kirbac
gibi sakladi:
-Yunanlilar zamaninda kendi tebanizi daha emniyette mi goruyordunuz?

Konsolos gerisinde Ingiliz devletinin bulundugunu belli eden bir kasilma
ile:
-Evet , dedi. Yunanlilar burada iken tebamizi emniyette goruyorduk.

-Oyleyse buyrun tebanizla birlikte Yunanistan'a gidin, efendim!

Konsolos kendisinden umulmayacak bir cesaret gosterdi:
-Yani majestelerimin hukumetine savas mi aciyorsunuz?

Mustafa Kemal iyice ofkelenmisti fakat ofkesini tuttu ve Konsolos'a:
-Siz kiminle ve ne ne konustugunuzu biliyor musunuz?.. Ben Turkiye
Buyuk Millet Meclisi Baskani ve Turk Ordulari Baskomutaniyim. Savas
açmaya, baris yapmaya hakkim var. Siz kimsiniz!.. Hukumetiniz adina
savas ve baris gorusmeleri yapmaya yetkili misiniz? Boyle bir yetkiniz
varsa goruselim.
Yoksa (eliyle kapiyi gosterdi) buyurunuz efendim!..

O kasim kasim kasilan Konsolos, Mustafa Kemal Pasa'nin son cumlesi
uzerine sapsari kesildi ve tek bir kelime soylemeden kapidan cikti gitti.

Mustafa Kemal Pasa arkasindan bir sure baktiktan sonra Vali'ye
dondu:
-Yuz vermeyin Vali Bey! Bunlar karsilarinda hala Babaili Hukumeti var
saniyorlar.

Bir zirhlisi onunde pisacak, bir blofu onunde yelkenleri suya indirecek
"devletcik" saniyorlar bizi!.. Kustahligin derecesine bakin, bana "Savas
mi aciyorsunuz?" diye soruyor, barut kokan bir odada sorduguna bak!..
Savas halinde degil miyiz sanki!..

.

.kolarinda ve omuzlarindaki isaretlerden amiral rutbesinde
oldugu anlasilan Ingiliz Donanmasi Komutani, Hukumet Konagi'nin
kapisindan girerek Mustafa Kemal Pasa'nin odasina dogruldu.Nazik,
fakat ofkeli bir hali vardi.
Rusen Esref onune cikip ne istedigini sorunca:
-Baskomutan Mustafa Kemal Pasa ile gorusmek istiyorum!.. dedi.

.Birlikte odaya girdiler kapi kapandi. Amiral once:
-Cok guc kosullar altinda bir savas kazandiniz, sizi asker olarak
ictenlikle kutlarim.
Canakkale'deki basarinizi rastlantiya borclu olmadiginiz, kanitlanmis
oldu.Buyuk bir askerle tanidigim icin memnunum.
Amiral bir sure sonra konuya girmis:
-Ulkenin kontrolunuz altinda bulunan bolumunde bizim tebamiz ve sizin
azinliklarinizdan Ermeniler, Rumlar var.Yeni askeri yonetim altinda bu
insanlarin statusu nedir? Guven de midirler?..

-Hic kuskunuz olmasin Amiral!..Turkiye'deki butun insanlar gibi tebaniz
ve sozunu ettiginiz azinliklar da TBMM Hukumeti'nin esit korumasi
altindadir. Suc islemeyenler, kendilerini bu memlekette benim kadar
güvende sayabilirler.

-Suc isleyenler?

-Suc isleyenler Sayin Amiral, dunyanin her yerinde oldugu gibi,
ulkemizde de adaletin huzuruna cikarlar...Suclu iseler, cezalarini
elbette cekeceklerdir...

-Fakat Pasa Hazretleri,fevkalade gunler gecirdik. Yunan ordusundan
cesaret alan Rumlarin bazilari, simarikliklar yapmis olabilir. Bugun bu
insanlar yerli halkin dusmanligi ile yuzyuzedirler. Ermeniler icin de
baska acidan ayni seyleri soyleyebilirim. Biliyorsunuz, arkadaslarinin
buyuk bir bolumu goce zorlandi ve onemlice bir bolumu de hayatini
kaybettiler. Bu ruh tedirginligi icinde Yunan ordusu ile isbirligi
yapmis, bazi Turklere zor gunler gecirtmis olabilirler. Bunlar,
fevkalade gunlerin olaylaridir.
Bagislanmasi, hos gorulmesi gerekir. Eger bu kimseler, halkin husumetine
birakilacak olursa, butun dunya aleyhinize kiyameti koparir!

Son cumleye kadar Amiral'i gulumseyerek dinleyen Mustfa Kemal Pasa,
dunyanin koparacagi gurultu ile kendini tehdide girisince, sozunu bicak
gibi kesmis:
-Su "Efendi Devlet" rolunu bir kenara koyunuz Amiral! Milletleri de
tehdit etmekten vazgeciniz! Ingiltere ve muttefiklerinin kiyameti
koparip koparmayacagini dusunmem! Bunlar memleketimin ic isleridir;
kimsenin bu islere karismasina musaade etmem! Majestelerinin devleti
memleketimizin azinliklari ile ugrasmaktan vazgecsinler! ..Kim bize
saygi beslemezse, bizden saygi beklemeye hakki olmaz!..

Amiralin benzi kul gibi olmus:
-Ingiltere Hukumeti'nin tebasini her yerde koruma hakki, devletler
hukuku teminati altindadir. Avrupa devletleriyle birlikte arkaladigimiz
Rum ve Ermenilerin guven icinde bulundurulmasini sadece rica ettik.
Yoksa biz bu guvenligi saglayacak gucteyiz...

Iste o zaman Mustafa Kemal Pasa'nin tepesi iyice atmis:
-Arkaladiginiz Yunan ordusunun denizde yuzen leslerini herhalde gormus
olmalisiniz! Turk ordusu asayisi saglayacak gucte oldugu gibi, limani (o
donemde Ingiliz donanmasi Izmir limaninda bulunmaktaydi) bosaltacak
guctedir de...Isterseniz, Turk'e ihanet eden tebanizin ve
azinliklarinizin adaletten kacan sefillerini geminize
doldurabilirsiniz!.. Donanmanizin da en kisa zamanda limani terk
etmesini istiyorum!

Mustafa Kemal Pasa'nin cumleleri, art arda Osmanli tokatlari gibi
Amiralin yuzunde sakladikca, Amiral ne yapacagini sasmis ve en sonunda:
-Ingiltere'ye savas mi aciyorsunuz? demis.

Iste Pasa burada son sozunu soylemis:
- Savas acmak mi? Siz yoksa Sevr Antlasmasi'nin hala yururlukte oldugunu
mu saniyorsunuz? Biz onu coktan yirttik... Karsimda oturusunuzu, sizi
konuk saymama borclusunuz! Fakat goruyorum ki, nezaketimizi kotuye
kullanmak egiliminiz var... Buna musaade edemem.
Bizim gozumuzde "Baris antlasmasi yapmamis" iki devletiz. Savas hukuku
yururluktedir. Gemilerinizi derhal karasularimizdan cekmenizi size ihtar
ediyorum!

Bir balmumu heykeline donmus Amiral..... sise-gerine girdigi Mustafa
Kemal Pasa'nin odasinda oturdugu sandalyede kuculdukce kuculmus ve
sonunda kekeleyerek:
-Afedersiniz!.. demis ve yerlere kadar egilerek geri geri kapiya gidip
disari cikmis.

.Rusen Esref hem dusunceli hem de guluyordu:
-Pasa, Amirali anasindan dogduguna pisman etti. "Kendisinin Turk
topraklarinda bir savasci olarak bulundugunu "Pasa'dan ogrendigi
zaman sapsari kesildi... Tutuklanacagini, tutsak edilecegini sandi.
Ince dudaklarini isiriyor, parmaklarini birbirine kenetlemis titriyordu.
Karsisinda Babiali Pasasi bulacagini saniyordu herhalde...
"Ingiltere devletini kendi devletine esit goren "bir Pasa ile
karsilastigi icin, ihtiyatsizlik edip karaya ciktigina kim bilir nasil
lanet etmistir...

Aradan bir saat gecti gecmedi... Ingiliz gemisinden bir mufreze ve
bir tegmen cikti. Amiralden - devleti adina- bir ultimatom getiriyordu,
Baskomutan'a kendi eliyle verecekti. Pasa'ya bildirdim;
"Gelsin"dedi.
Tegmeni iceri aldim. Rusen Esref tecumanlik yapiyordu.Ingiliz caki gibi
bir tegmendi. Pasa'nin karsisinda gosterisli bir selam verdi ve Rusen
Esref araciligiyla ultimatomu Pasa'ya ulastirdi.Pasa:
-Peki tegmen! Hukumetimiz ultimatomunuzu inceler ve hukumetinize
gereken karsiligi verir.Siz geminize donebilirsiniz...

. Tegmen once disari cikacakmis gibi bir hareket yapti,
sonra da Rusen Esref'e donup:
-Baskomutan ellerini opmeme müsaade buyururlar mi?
Rusen Esref, tegmenin dilegini Pasa'ya soyledi,Pasa:
-Nereden icap etmis sor bakalim!.. dedi.
Tegmen:
-Asker olarak zaferlerine, insan olarak kendisine hayranim...
Lutfetsinler...

Tegmen Pasa'nin elini optu, Pasa da tegmenin yanagini oksadi. Odayi
bosalttik.
Az sonra Rusen Esref'i cagirdi:
-Metni okudunuz mu? Ne istiyorlar?..
-Pasam Amiral ile gorustuklerinizin yazi ile de pekistirilmesi
isteniyor.
-Oyleyse Halide Hanim'i (Edip Adivar) bulunuz, hemen tercumesini
yapsin ve metin olarak bana getirsin... Ote yandan bir kopyasini sifre
ile Disisleri Baknligina gonderin gerekeni yapsinlar... Durumu, ordu
komutani Nurettin Pasa'ya da bildiriniz. Gerekiyorsa benimle temas
etsin........

Olay kisa bir sure icinde sehirde duyulmustu......

Ingiliz ve Fransizlar, kendi devletlerinin uyrugunda olanlari gemilere
bindirmeye baslamislardi. Nitekim birkac saat sonra da sessizce cekilip
gittiler...